Alvydas Šlepikas

Undirspil: „No Man’s Land“ eftir Tangerine Dream

Tomas starði á antík-fataskápinn. Einhvern tímann í fyrndinni hafði hann verið dreginn út úr stofunni og komið fyrir í röku anddyri hússins, en viðarrósirnar glönsuðu enn þá, sem og hitt skrautið, sem líktist litlum vængjum, skordýrum eða plöntum. Flagnað hafði úr sumum þessara útskornu mynda, og brotnað úr þeim, en af fataskápnum geislaði þó töfrandi lúxus og stíll. Hann mun detta í sundur, rotna, og týnast hér, hugsaði Tomas, og svo að athuguðu máli komst hann að þeirri niðurstöðu að hann hefði ekki séð neitt fallegra um þónokkra hríð.

„Við ættum að finna einhverja leið til að bjarga þessum fataskáp,“ sagði Tomas við Vikis, en Vikis var áhugalaus um fataskápa. Hann stóð með höfuðið reigt aftur og horfði á stórt op í loftinu upp á aðra hæð. Tröppustigi stóð fyrir neðan opið, en mamma þeirra hafði sagt þeim að vera niðri og bíða, ekki klifra upp. Að ganga gegn vilja mömmu þeirra var hættulegt, svo Vikis, eins og hann gerði oft, stóð stjarfur eins og skordýr frosið í ísmola, og beið. Munnurinn gapti ögn, og glitrandi sleftaumur hékk úr vikum hans. Tomas strauk fingrunum eftir yfirborði fataskápsins, viðarrósunum og dularfullu skordýrunum, og ímyndaði sér hvað myndi gerast ef fataskápurinn væri lifandi, og allt þetta skraut og útskornu undur myndu vakna til lífsins og skjótast út um allt anddyrið, fela sig meðal kassanna, á bak við rykugar, tómar flöskur, milli stafla af gömlum bókum úti í horni, og á bak við hefilbekkinn — sem hafði lengi staðið ónotaður, en var kannski enn að bíða eftir duglegum smiði.

„Passaðu þig! Bakkaðu!“ hrópaði mamma þeirra að ofan.

„Færðu þig, Vikis! Ekki standa þarna eins og hálfviti!“ öskraði Tomas, en Vikis stóð steinrunninn og horfði upp. Tomas hrifsaði í öxl bróður síns og togaði hann aftur. Drengurinn eins og vaknaði til lífsins. Hann var skelfingu lostinn, horfði í kringum sig og andaði þungt gegnum nefið. Einmitt þá henti mamma þeirra einhverju niður opið af annarri hæð. Hluturinn var frekar stór. Hann veltist niður tröppurnar á stiganum, datt með skelli á steinsteypt gólfið í anddyrinu og þyrlaði upp rykskýi. Tomas gekk nær og varð hissa að sjá að þetta var hnakkur.

Ullarfóðrið var þegar farið að losna úr hnakknum. Mölur, og líklega rottur, höfðu komist í það. Leðurólarnar höfðu verið étnar, eða rotnað. Málmfestingarnar voru þó óvænt skínandi flottar. Tomas tók í hnakkinn og dró hann út úr húsinu. Hann var ekki fyrr kominn burt en að mamma þeirra ýtti einhverju öðru gegnum opið og lét það detta niður. Í þetta skipti var það Vikis sem tók hlutinn upp af gólfinu sem leit út eins og kafarabúningur eða gamlar vöðlur sem einhver veiðimaður hafði átt, og flýtti sér svo út. Drengirnir skildu að það var enginn tími til að standa þarna og gapa. Mamma þeirra var komin á fullt í vinnu, og nú myndi alls konar drasl fljúga niður um opið án þess að hún hægði á sér. Þeir höskuðu sér, vissu að þeir þyrftu að bera allt í hjólbörurnar sem stóðu fyrir utan húsið áður en mamma þeirra kæmi niður og byrjaði að öskra, eða refsaði þeim enn duglegar.

Drengirnir fluttu gripina fram og aftur, án þess að hafa næði til að gaumgæfa þá, þeir voru þó báðir forvitnir. Mamma þeirra gerði ekkert nema að henda og henti öllu sem virtist ekki nytsamlegt, stundum fengu þeir það næstum í hausinn. Tomas hóstaði af öllu rykinu. Sólin skein inn um kámuga gluggana. Ljósið skar mökkinn eins og málmplata gegnum rýmið í anddyrinu. Nú duttu að ofan pokar fullir af fjöðrum eða mygluðu jurtatei, og svo fylgdu gömul myndaalbúm, bundin inn í uppnagað leður, og skór sem var svo þungur að Tomas hryllti við því sem myndi gerast ef Vikis væri annars hugar eða að dagdreyma og fengi þennan hlunk í hausinn. En jafnvel Vikis skildi að hann þyrfti að gæta að sér, að enginn gætir manns ef maður gerir það ekki sjálfur, svo hann greip allt í flýti og skaust út þar sem hann kom dótinu fyrir í hjólbörunum og hentist svo aftur inn í rykmettað anddyrið.

Alls konar af öllu flaug niður: Gamlir, nagaðir loðfeldir, Gosagríma með afnagað nef, brotin spiladós, rifinn púði, leðurstígvél án sóla, rotnandi vaxkökur úr býflugnabúi, bastkarfa full af drasli, dauð rotta, skákborð án taflmanna, uppstoppaður fálki, mislitir skór, trúðahárkolla, plastskál með gati í botninum — allt þetta féll niður og endaði í hjólbörunum. Strákunum varð heitt af þessu, svitinn lak niður andlitin, óhrein af öllu rykinu, en allt var eins og það átti að vera — þeir kusu svona vinnu því þeir vildu vera einir. Einvera var svo sjaldgæf að þeir þráðu hana eins og drukknandi maður þráir loft, og allt þetta skran, myglandi klæði og dagbækur skrifaðar af guð-má-vita-hverjum, varla læsilegar af vatnsskemmdum, og alls konar annað dót og drasl yrði dregið á ruslahauginn í gömlu, yfirgefnu malarnámunni. Var til eitthvað betra?

Það var ekki eins og önnur verk sem þeir sinntu væru herfileg: Að hreinsa arfa úr rófubeðunum, tína lirfur kartöflubjöllunnar af kartöflugrösunum, taka múrsteinana af gamla kofahriflinu og raða þeim upp í snyrtilegar ferningslaga hrúgur, brjóta skelina á akörnum og mylja þau í kaffi, safna gömlum og rotnandi kartöflum til að henda í moltupyttinn við málmgirðinguna sem stikaði af matjurtagarðinn — ekkert af þessu var erfiðisvinna, bara leiðinleg og einhæf. Þess vegna var Tomas svo ánægður með þetta undursamlega verkefni, að losa burt ruslið sem mamma hans henti niður af efri hæðinni. Honum fannst ekki bara gaman að fara í gömlu námuna, hann hafði líka gaman að hlutunum sjálfum, hlutum sem eitt sinn höfðu tilheyrt einhverjum, sérhver þeirra vakti hjá honum forvitni um sögu þeirra. Efri hæðin var bannsvæði, eftir allt saman. Enginn fór þangað án þess að hljóta refsingu, svo enginn vissi hvað gæti mögulega verið þar uppi. Nú gætu þeir Vikis grandskoðað allt skranið þegar þeir væru í eyðilandinu. Þeir gætu búið til sögur um hvern grip og leikið sér, fært þessum dauðu hlutum líf. Aðeins eitt jafnaðist á við það að fara í námuna: Að þvo gúrkur. Þeir elskuðu að leita að þessum gjöfum jarðar sem duldust undir stórum laufblöðum, og leituðu að þeim stærstu eða kræklóttustu, og svo eftir að þeir höfðu tínt þær, fóru þeir með þær í stóran, vatnsfylltan bala á miðju túninu, eitthvað sem líktist reyndar frekar vaðlaug en þvottabala, og svo þegar mamma þeirra var ekki að fylgjast með, eða fór að sinna garðinum, þá skvettu þeir vatni á aðra krakka og léku að gúrkurnar væru kafbátar í stríði. Þetta var mjög skemmtilegt, en nú þegar Tomas var orðinn eldri og ekki lengur lítill pjakkur eins Denni dæmalausi eða Kalli Bjarna, og var farinn að sinna veigameiri störfum, þá fengu þeir sjaldan tækifæri til að skvampast um í vatninu eða sniglast um beðin, og hrópa „sjáðu hvað þessi er stór!“

Vikis kom með skóhlífar og Tomas með hryllilega, eineygða dúkku — þetta var líklega það seinasta sem var mögulega pláss fyrir í hrúgunni á hjólbörunum, og myndi líklega detta af, færi hjólið ofan í holu eða rækist á grjót.

„Börurnar eru fullar!“ hrópaði Tomas til mömmu sinnar á annarri hæð.

Samanvöðlaður bunki af pappír kom fljúgandi niður. Svo, eftir augnabliks þögn, kallaði mamma þeirra til þeirra: „Biddu hina um að koma!“

⁂

Hin mamman var að passa upp á að pattaralegu tvíburarnir röðuðu múrsteinunum úr skúrnum snyrtilega án þess að fara að slást. „Hin mamma! Fyrsta mamma er að spyrja eftir þér!“

Þótt Tomas reyndi að sneiða framhjá litlu reiðu krúttibollunum, þá henti Rimas samt í hann múrsteinsbroti, og svo urraði Romas á hann: „Komdu hingað, hornös!“ Tomas sveigði sér fimlega undan sendingunni og ullaði svo á tvíburana áður en hann skaust aftur til bróður síns. Tvíburarnir voru ekki sérstaklega ógnvænlegir. Sama hve reiðir þeir yrðu, þá komust þeir ekki hratt yfir. Þeir gátu kastað nokkuð fast, en væri maður ekki í færi, þá var allt í lagi.

„Skrítið fólk sem safnar svona miklu af ónýtu drasli,“ sagði hin mamman hásum rómi meðan hún gaumgæfði hrúguna af fjölbreytilegu dótinu í hjólbörunum. Svo stakk hún nefinu inn um dyrnar og hrópaði til fyrstu mömmu: „Hjólbörurnar eru fullar!“

Vikis byrjaði að ýta þeim, og á meðan læddist Tomas að vatnsbalanum, passaði upp á að hvorki tvíburarnir né mömmurnar sæju hann, nappaði tveimur gúrkum og stakk þeim undir bolinn sinn áður en hann hljóp á stað eftir Vikis.

Eftir þurrkatíðina leit bærinn út fyrir að hafa orðið eldi að bráð. Vindurinn snarsneri grasstráum í hvirfla ásamt drasli og ryki. Göturnar voru jafn tómlegar og hugsast gat. Hér og þar skutust rottur undan beinaberum hundi. Tomas og Vikis ýttu hjólbörunum til skipti. Það var langur gangur á ruslahauginn í gömlu malarnámunni — um það bil þrír kílómetrar. Þar sem þeir fóru sjaldan að heiman þá var allt áhugavert sem á vegi þeirra varð, sérstaklega þegar þyrla á lágflugi birtist skyndilega sveimandi í hringi, hugsanlega að leita að einhverjum, eða að hún hafði villst af leið. Kalkúnar sátu á trjágreinum, og virtust kinka kolli til strákanna eins og til að gera gys að þeim. Tomas tók steinvölu upp af jörðinni og henti í fuglana, en hitti ekki. Þeir hreyfðu sig ekki úr stað, en korruðu þreytulega. Ég mun hæfa þá með næsta steini, hugsaði strákurinn, en þá heyrði hann vélargný. Hertrukkur var á leiðinni í áttina frá gamalli, niðurníddri birgðageymslu. Hann fór hratt yfir og þeytti upp ryki og drasli. Strákunum rétt tókst að skjótast út í vegkantinn. Vikis rann og datt, og hjólbörurnar duttu með honum. „Klaufi,“ sagði Tomas um leið og hann dreif sig að tína draslið aftur upp. Honum kom til hugar að þeir gætu bara sturtað hrúgunni niður í skurðinn við veginn og það myndi engu breyta. Tvennt varnaði honum frá því að falla í þá freistingu: Í fyrsta lagi var malarnáman full af alls konar undarlegum hlutum sem áhugavert yrði að skoða, og í annan stað var námunnar gætt af úteygðri norn sem tók eftir öllu, svo ef einhver hafði látið hana vita að þeir væru á leiðinni með drasl — sem var öruggt — þá var ekki mögulegt fyrir þá að fara ekki eða mæta með tómar hjólbörur. Mömmur þeirra myndu fjargviðrast svo mikið yfir því að það yrði ekki þess virði. Hertrukkur hélt áfram niður eftir götunni en bremsaði svo með miklum látum. Hann beið í nokkrar mínútur með vélina í lausagangi, pústandi út svörtum reyk, þar til hann virtist ákveða sig, beygði til vinstri inn hliðargötu og hvarf inn á milli bygginga sem glitruðu í sumarsólinni.

Tomas ýtti hjólbörunum á undan sér, en hann var reyndar ekki að ýta heldur hélt hann í þær, því þær voru á leið niður brekku. Vikis flautaði lágværan lagstúf og sveiflaði mjórri trjágrein sem hann hafði fundið við vegarkantinn. Dagurinn var eins fallegur og hann gat orðið og strákarnir voru hamingjusamir. Þeir vissu að bráðum myndu þeir ganga í gegnum lund af eplatrjám sem enginn átti. Þar gætu þeir tínt epli sem enn væru græn. Sólin skein skært á lágreist húsin meðfram götunni. Eins sérkennilegt og það virtist, þá voru húsin hægra megin græn, en gul vinstra megin. Gömul, svartklædd kona sat fyrir framan eitt af gulu húsunum, höfuðið vafið inn í svart sjal, og virtist vera að kjamsa á einhverju með tannlausum gómum. Glugginn á húsinu hennar var opinn og tónlist streymdi út, en plötuspilarinn hökti og spilaði sama lagbútinn aftur og aftur. Hann stoppaði í miðju útlensku orði og byrjaði svo aftur á sama stað. Þetta virtist ekki trufla gömlu konuna, og kannski var hún heyrnarlaus því hún sýndi engin viðbrögð þegar Tomas kallaði glaðlega til hennar: „Góðan daginn!“

Eplalundurinn stóð ekki undir væntingum, næstum öll trén höfðu verið hoggin niður. Þau sem eftir stóðu voru innan girðingar. Stærðarinnar skurðgrafa stóð við brúnina á djúpri holu. Hún líktist gulum risakrabba þar sem hún hreyfði stálútlimi sína í allar áttir með gnístandi hávaða, og þrýsti skóflunni niður í harðan, grýttan jarðveginn sem hún hrúgaði svo upp sér við hlið.

Gott að ég hafði þessar gúrkur með, hugsaði Tomas.

Þeir ýttu hlassinu sínu áfram veginn. Lengra varð milli húsa beggja vegna. Þeir gengu framhjá sífellt fleiri hálfhrundum húsum, á milli þeirra óx malurt, gæsanjóli og þistlar, og aðeins á stöku stað var garður þar sem einhver ræktaði rófur eða sólblóm.

Þeir heyrðu byssuskot í fjarska. Svo kom annað. Og annað. Þyrlan birtist aftur á himni, og flaug í víðan hring. „Þeir eru að leita að einhverju,“ sagði Tomas. Vikis brosti og kinkaði kolli, og svo rétti hann út handlegginn til að benda fram fyrir sig. Tomas sneri sér til að horfa þangað sem bróðir hans benti á skýjakóf. Himinninn við sjóndeildarhringinn var óþægilega svartur, jafnvel ógnvænlega svo. „Nú já,“ sagði Tomas, „við skulum flýta okkur.“ Strákarnir héldu hvor í sitt handfangið og ýttu. Þannig fóru þeir hraðar yfir.

Með því að hafa augun á veginum sigruðust þeir á síðustu tveimur kílómetrunum. Þeir einbeittu sér að því að halda takti og voru því fegnir að svartur himinninn virtist hvorki breiða úr sér né færast nær, heldur standa í stað. Þegar þeir komu að námunni varð Tomas hissa að sjá að járnhliðið var ekki lokað, snúningshliðið hafði brotnað og dyrnar inn í varðkofa gömlu konunnar stóðu opnar. Tomas leit inn og sagði, eins og það hefði einhverja þýðingu, „góðan daginn,“ en enginn var á staðnum. Úteyga konan sem sat þar allan daginn, ef hún var ekki fyrir framan að reykja, var horfin á braut. Á gólfi varðkofans var allt fullt af pappír og alls konar öðru, eins og glerbrotum. Einn glugginn var brotin. Sum glerbrotin litu út fyrir að vera blóðug. Tomas lyfti brúnum af undrun, og leit svo varlega í kringum sig. Enginn virtist vera á ferð eða neins staðar í felum. Skynfæri hans fullvissuðu hann um að enginn væri nærri. Jæja, hugsaði hann, jafnvel enn betra.

Yfirgefna malarnáman var gríðarstór, eins og gljúfur, nema þarna rann engin á í gegn. Strákarnir sáu að jörðin hafði sprungið sums staðar. Einhvern tímann hafði verið vatn þarna, en nú var allt uppþornað í sumarhitanum. Fyrir nokkrum árum hafði náman orðið að ruslahaug. Þar mátti finna alls konar — brotajárni var fleygt á einn stað, plasti á annan, en Tomas pældi ekkert í því og þeir sturtuðu hlassinu sínu á næstu hrúgu. Vikis hafði tekið gömlu loðfeldina úr hjólbörunum og vafið þeim um sig. Hann arkaði um með handleggina úti og urraði eins og bjarndýr. Tomas klifraði upp á gamlan, dekkjalausan bíl og horfði í kringum sig eins og fornkappi. Hann ákvað að kíkja fyrst á bing af gömlum útvörpum og svoleiðis tækjum. Það var hægt að finna hvað sem var hérna og allt var það áhugavert. Vikis fann sjúskuð, svört gleraugu með einni spöng, en heilum linsum. Hann kom þeim fyrir á nefinu, öskraði einhvers konar stríðshróp og lyfti priki til himins. Hann hélt kannski að Papúar gengu með svona gleraugu og þóttist vera þaðan. Svo dró hann út úr einni draslhrúgunni álgrind úr samanfellanlegu rúmi. Festingarnar voru dálítið lausar, en það var enn nothæft. Hann opnaði það og lagðist niður, nagaði prikið sitt glaður í bragði og horfði upp í himinn sem nú var að þriðjungi hulinn svörtum skýjum.

Tomas var að gramsa í hrúgunni af gömlu útvarpsskrani. Þarna voru ýmiss konar perur, snerlar og vírar. Þegar hann tók upp eitthvað sem líktist gömlu kassettutæki áttaði hann sig á því að hann hafði eyðilagt risastórt maurabú. Óttaslegnir maurar skutust í allar áttir klyfjaðir lirfum og eggjum, klambrandi yfir hvorn annan, að flýta sér guð-má-vita-hvert, glórulausir og gerðu sér enga grein fyrir því að það var ekkert hjálpræði að fá — risinn tók typpið út úr klaufinni og gulur straumur fossaði yfir maurabæinn miðjan. Maurarnir tróðust um í þvagflóðinu, sumir sukku, aðrir gripu hver í annan eða hentu sér í gegnum froðuna, á meðan var risinn einfaldlega risi og hafði enga samúð með þessum sálarlausu pöddum. Að flóðinu rénuðu fann Tomas til svengdar og leitaði að Vikis. Bróðir hans lá enn á sama stað, nagandi prikið sitt, að horfa upp í himinninn. „Færðu þig,“ sagði Tomas, og tróð sér á rúmið við hlið bróður síns. Síðan dró hann fram stolnu gúrkurnar og gaf Vikis aðra. Þeir lágu þarna og horfðu á myrkrið dreifast yfir himinninn meðan þeir smjöttuðu sælir á grænmetinu.

Svo gerðist dálítið óvænt og kynngimagnað. Fyrst flaug í átt til þeirra randafluga, sem suðaði og víbraði á meðan hún nálgaðist og lækkaði flugið.. Svo flaug hún aftur upp, eins og hún væri týnd, eða kannski örvæntingarfull í leit sinni að blómi í þessu eyðilandi drasls og endalauss þurrks. Hún flaug þunglamalega um, þreytulega, og leit alltaf út fyrir að vera við það að hrapa, en hún hrapaði aldrei — heldur laust eldingu niður! Litríkur — blár, grænn, gulur — þrumufleygur birtist og stækkaði, og randaflugan átti sér aldrei viðreisnar von. Fleygurinn greip hana í einum blossa. Tomas var þrumulostinn — hvað var þetta? Hann stökk á fætur í von um að sjá, og hann sá: Fugl, litríkan og líka undursamlega snöggan. Hann flaug til hægri í átt að klettabeltinu á mörkum námunnar. Tomas starði á eftir honum og sá þá að þar var eitthvað áhugavert í gangi. Hann ýtti við Vikis, nikkaði höfðinu í þá áttina, og bauð bróður sínum með í ævintýri. Báðir hlupu á eftir fuglinum.

Malarnáman var djúp og hlíðar hennar brattar þar sem skurðgrafan hafði verið að verki. Lítil furutré uxu efst á brúninni og rætur þeirra litu út eins og hvítleitir ormar sem iðuðust út úr leirnum í hlíðinni. Gróðurinn á brúninni gaf til kynna að þarna væri þykkur og villtur frumskógur. Brekkan sjálf var marglaga, með litfögrum jarðvegslögum sem afhjúpuðu ýmis tímabil jarðsögunnar. Þetta vakti ekki athygli drengjanna — þeirra áhugi beindist að hreiðrunum: Litlum holum sem fuglar höfðu grafið. Loftbúarnir flögruðu um með stórar pöddur í gogginum, þeir tístu, teygðu úr vængjunum, sátu í moldinni eða á gamalli þvottagrind sem stóð upp úr brotajárnsbing, og stundum flugu þeir rétt yfir höfðum strákanna og þá náðu þeir að meðtaka dýrðlega fegurð þessara skepna: Sægrænt brjóstið, skærgulan hálsinn, bronslita vængina — það var eins og þegnar himinsins, með sín löngu stél og stuttu gogga, væru sveipaðir öllum litum regnbogans. Þetta voru býsvelgir, Tomas hafði séð mynd af þeim í bók, en hafði átt erfitt með að trúa því að slíkar verur væru raunverulegar. Í veruleikanum voru þeir fallegri en nokkrar myndir, glitrandi og lifandi. Fegurð þeirra var rafmögnuð. Vikis var líka bergnuminn, starði gapandi, hlæjandi. Hann henti af sér loðfeldunum og hætti að leika bjarndýr. Nú var hann bara Vikis aftur, veifaði prikinu og dansaði hamingjusamur meðal regnbogaeldingafuglanna.

En fljótlega varð flug þeirra hvikult, næstum sóttkennt eða æst, og þeir flugu til og frá eins og þeir væru týndir, eins og segulnálin í innri áttavitanum beindist í átt að einhverri vitleysu. Þetta var líklega vegna óveðursins sem væri á leiðinni. Tomas horfði á bólstrana og var sannfærður um að eitthvað hættulegt nálgaðist þá. Skýin snerust og veltust, en sólin skein samt enn. Himninum var skipt upp á milli heiðbláma og djúpsorta. Strákarnir heyrðu hávært hljóð og héldu að það væri þruma. En svo áttuðu þeir sig á því að þetta var trommusláttur, vegna þess að hljóðunum fylgdu mannsraddir. Fólk var að hrópa, syngja og kveina og vindurinn magnaði hljóðin og yfirgnæfði til skiptis.

Innra með Tomasi vaknaði forvitni um það hvaðan þessar trommur og raddir kæmu. Hann hélt í áttina að þeim og Vikis fylgdi á eftir. Þeir gengu eftir botni malargiljanna þar til þeir komu loksins að malarhlíð sem var ekki brött. Það reyndist samt erfitt að hlaupa upp, svo þeir skriðu á fjórum fótum. Þegar þeir voru loksins komnir upp á topp, nam Tomas staðar í forundran og Vikis brá við. Á stórum velli, á milli námunnar og skógarins, voru samankomnir nokkrir tugir manns, ef ekki hundrað. Völlurinn var í skugga skýjanna, en það hreyfði ekki vind. Sumir börðu trumbur, aðrir sungu sálma, og enn aðrir virtust biðjast fyrir í miklum æsingi. Fyrir göngunni fóru þrjár mannverur sem burðuðust með eitthvað yfir axlirnar. Þeim fylgdu mömmur klæddar í glansandi einkennisbúninga sem börðu með svipu þær sem öxluðu byrðarnar. Ein þeirra féll á jörðina, og var fyrir vikið barin enn fastar af einkennisklæddu mömmunum. Nokkrar mömmur klæddar í svart reyndu að vernda hana, fóru á hnén, báðust fyrir, og náðu svo að reisa hana aftur á fætur. Svo tók ein af þeim hjálpsömu sjálf á sig byrðina — krossinn. Bræðurnir skriðu nær. Enginn veitti þeim minnstu athygli. Stór hundur hljóp upp að þeim og hnusaði, en strákarnir voru kyrrir og hvutti fór leið sína. Vikis byrjaði að kjökra og táraðist þegar hann áttaði sig á því að það var verið að berja þessar þrjár konur harkalega, og hann reyndi að fela sig á bak við bróður sinn, skelfdur gagnvart þessum blóðugu verum. Tomas sá að ein konan bar gaddavírskrans sem rispaði ennið, en á andliti hennar sáust engin merki um að hún fyndi til. Þvert á mótti virtist hún glóa af innri lífsgleði, jafnvel heilagleika. Föt hennar voru rifin og brjóstin héngu úti, en Tomas kallaði ekki til bróður síns eins og hann hefði gert í öðrum aðstæðum; „Sjáðu, Vikis, ber brjóst!“ Ekki núna, samkennd hans var næstum því líkamlega sársaukafull. Nekt konunnar var svo tær (þótt drengurinn hefði kannski ekki getað orðað það þannig) að hún vakti óhug og það var honum ómögulegt að hlæja.

Gangan hlaut að hafa náð hámarki sínu, því nú hrópaði vopnaður hermaður eitthvað á tungumáli sem þeir skildu ekki, og hinar píndu köstuðu frá sér krossunum. Svartklædda konan sem hafði tekið byrðina af þeirri með kransinn, lagði hann einnig frá sér. Það var erfitt að horfa upp á það sem gerðist næst, en Tomas starði eins og honum hefði verið bannað að líta undan. Vikis þrýsti sér upp að baki bróður síns og kveinkaði sér. Hinar þrjár þjáðu voru neyddar upp á krossana, og festar þar með stórum nöglum. Þær öskruðu af óbærilegum sársauka þegar járnið var hamrað gegnum fætur þeirra og hendur. Vöðvar þeirra kipptust til. Nema sú sem bar kransinn, hún kjökraði undarlega og gnísti tönnum til að halda aftur af öskrunum.

Krossunum var komið fyrir í holum sem höfðu verið grafnar fyrirfram. Þeir voru togaðir uppréttir með reipum og festir. Líkamarnir þrír héngu hátt yfir höfðum mannfjöldans. Þau sem voru einkennisklædd, og sum hinna, hlógu og hrópuðu einhver óskiljanleg orð, að því er virtist til að grínast eða hæðast að þeim þjáðu. Önnur tóku myndir. Mannfjöldinn var spenntur og fór að æsast enn frekar, og tók ekki eftir því að himinninn sortnaði eins og það væri síðla kvölds. Vindurinn tók að blása, klæði feyktust til og ryk blés upp. Svo, allt í einu, flaug fugl gegn vindinum, eins og hann hefði sigrast á myrkrinu sjálfu, litríkt brot af sólarljósi, býsvelgurinn. Hann lenti á toppi krossins þar sem konan með kransinn hékk. Jafnvel þau sem höfðu verið að hlæja þögnuðu, en það varði bara í augnablik. Svo flaug krákuhópur út úr skóginum og fældi býsvelginn burt. Ein þeirra settist í hans stað og hinar hringsóluðu fyrir ofan, eins og þær biðu eftir að dauðinn lyki verki sínu. Konan með beru brjóstin og gaddavírskórónuna vildi segja eitthvað, en varir hennar voru svo þurrar og sprungnar að hún gat bara hvíslað, og það var ómögulegt að greina orðaskil. Einhver í mannfjöldanum hrópaði á undarlegri tungu, líklega að hún vildi sopa. Sum hlógu, og ein úr hópi varðanna dró litla vodkaflösku upp á milli brjósta sinna og hló meðan hún bleytti tusku með áfengi, lyfti henni upp á spjótsodd, og ýtti í áttina að vörum hinnar píndu. Sú krossfesta sneri höfðinu undan. Svo, með síðustu kröftum sem hún bjó yfir, lyfti hún augum til himins og hrópaði: „’Imā’, ’imā’, lemá sabatcháni!“ Þetta voru hennar síðustu orð. Hún var örend. Höfuð hennar drúpti og sál hennar var frjáls. Þrumur. Skýin hrönnuðust upp. Vörðurinn sem hafði boðið vodka í hæðni gekk aftur upp að krossinum og stakk píslarvottinn undir vinstra brjóstið með spjótinu. Blóð og vessar runnu út úr lungum og iðrum. Eldingaglæringar, og öll, jafnvel þau hugrökkustu, beygðu sig niður. Tomas og öll hin fundu fyrir fjarlægum drunum og jarðskjálftum. Það glufaði til milli skýjanna, og langt í burtu gátu þau öll séð hvar eldflaug reis til himins með eldtungur á eftir sér. Það byrjaði að rigna. Mannfjöldinn leystist upp. Tomas stóð kyrr og varð rennvotur í sumarskúrinni. Hann starði á píslarvottinn sem virtist glóa í alltumlykjandi myrkrinu. Af einhverjum ástæðum höfðu hinar tvær krossfestu konurnar, sem enn voluðu, ekki náð að hreyfa við honum eins og mamman sem hafði talað óskiljanlega og þjáðst af einhverjum ástæðum sem hann skildi ekki. Í hjarta sínu vissi Tomas að það hlyti að vera einhver góð ástæða fyrir þjáningunni. Regnið lak niður eftir andliti hans, undir kragann, og hann var næstum orðinn blautur í gegn. Fyrst núna gerði hann sér grein fyrir því að Vikis hafði verið að toga í ermina hans og væla. Bróðir hans vildi fara heim.

Þeir næstum rúlluðu niður brekkuna þegar þeir hlupu þangað sem þeir höfðu skilið hjólbörurnar eftir. Þeir náðu í þær og komu sér heim eins hratt og mögulegt var. Það var dimmt úti, þótt regninu hefði slotað og það væri ekki kalt. En þeir voru að flýta sér. Þeir vissu að heima yrði ekki tekið vinsamlega á móti þeim, því þeir kæmu seint. Svo reyndist vera — í kvöldmat fengu þeir bara nokkrar soðnar kartöflur og var ekki leyft að sitja við borðið. Tomas var sama. Hann vissi ekki hvers vegna, en refsingar og svengd skiptu hann litlu. Þegar allir strákarnir voru farnir í rúmið, sumir hrutu og aðrir blístruðu í takt, fór Tomas fram úr, og þrátt fyrir reglurnar þá læddist hann út í garð, gróf upp gulrófur, skolaði þær í balanum sem var notaður til að hreinsa gúrkur, fór svo inn í anddyrið, strauk skrautið á gamla fataskápnum, og opnaði hann. Hann fann nokkra gamla jakka og önnur föt sem hann gat hreiðrað um sig í, lokaði svo hurðinni og nagaði rófuna, meðan hann hlustaði á fjarlæga tónlist og hláturinn í mömmunum. Honum leið eins risavaxið tómarúm hefði opnast upp í hjarta hans. Ókunnuglegur kuldi. Hann gat ekki svarað spurningunni sem ómaði innra með honum: Afhverju? Afhverju?

Íslensk þýðing: Kári Tulinius