Guðrún Eva Mínervudóttir

Í safnaðarheimilinu að nýaflokinni messu stóð borð úti á miðju gólfi og á því stórar kaffi- og tekönnur, hvítir bollar, kaffirjómi, sykurmolar, mjólkurkex og kremkex. Messugestir höfðu dreift sér um rýmið og ræddu saman eða rýndu í símaskjá, spariklædd börn geystust um í hálftömdum æsingi og þarna var presturinn bugtandi sig í samtali við lágvaxna hvíthærða konu með perlufesti.

Úti við glugga stóð einsamall maður með kaffibolla og kexköku. Hann leit upp og mætti augum mínum, jafn undrandi og ég. Við þekktumst ekkert en áttum stefnumót síðar þennan sama dag. Ég þekkti hann af prófílmyndinni á facebook. Hann var jafn fallegur í raunheimum og hann var á ljósmyndinni; einn af þessum drengjalegu sextugu mönnum, beinn í baki með spékoppa og milda birtu í svipnum.

Fyrsta og eina samtal okkar hafði átt sér stað í síma síðastliðinn miðvikudag. Það var kaldur og sólríkur morgunn í apríl. Ég var heima að skrúfa saman ítölsku kaffikönnuna, dreif hana á helluna og svaraði hálfutanvið mig þótt númerið væri ókunnugt. Halló?

Sæl, Kolbrún?

Já.

Þú þekkir mig ekki en við eigum sameiginlega vini á facebook og höfum sést í Melabúðinni. Einu sinni rakstu körfuna utan í mig og sagðir afsakið, en þú manst líklega ekki eftir því. En ég heiti Örn Leví. Og hérna … hvers vegna er ég nú eiginlega að hringja í þig?

Við þögðum í símann í stundarkorn en svo sagði ég: Þú mátt alveg bjóða mér í kaffi.

Já, það var nú líklega erindið, svaraði hann og við sammæltumst um að ég kæmi heim til hans síðdegis á sunnudaginn.

Nú var sunnudagur upp runninn og við undir sama þaki þremur klukkustundum fyrr en áætlað var.

Ég gekk til hans. Hann var klæddur grænni skyrtu, ljósum buxum og vaxjakka með brúnum flauelskraga. Hann stóð alveg kyrr með kaffibollann í annarri og kexköku í hinni og ég vissi ekki hvers vegna ég upplifði hann svo varnarlausan. Kannski vegna þess að hann gat ekki borið fyrir sig hendurnar. Eða vegna þess að við erum flest varnarlaus svona við fyrstu kynni.

Kolbrún, sagði hann.

Örn Leví, svaraði ég og hneigði höfuðið.

Ert þú kirkjurækin, Kolbrún?

Eiginlega ekki. Ég á að halda litlum frænda undir skírn á eftir. En þú?

Hann saup á kaffinu og svaraði: Það er nýtilkomið. Nú er að verða ár síðan ég flutti í hverfið. Ég bjó áður í Fossvoginum en þar heyrðist ekki í kirkjuklukkum. Svo eftir að hafa hlustað á þær nokkra sunnudaga í röð án þess að þær hefðu neina sérstaka merkingu fyrir mér, nema að ég fór að hugsa um Chekov, þá ákvað ég sem sagt að mæta í messu. Og hef komið nokkrum sinnum síðan. En ég bjóst ekki við þér hér. Það er undarleg tilviljun.

Sannarlega, svaraði ég – líkt og undir áhrifum af biblísku orðalagi. Sannlega segi ég yður. En við sjáumst á eftir, bætti ég við. Klukkan þrjú, er það ekki?

Jú, svaraði hann og vék fimlega fyrir tveimur skríkjandi stúlkum í eltingaleik. Önnur þeirra var frænka mín, hin nýtilkomin stjúpsystir hennar. Þær voru í sams konar bleikum tjullkjólum. Aðlögunin virtist ganga sæmilega á þeim bæ.

Það er kannski skrítið að ég sem hringdi í þig bjóst samt engan veginn við að þú myndir svara, hvað þá samþykkja að hitta mig, bætti hann við.

Ég tók ákvörðun um að segja já við alla sem byðu mér í kaffi, nema ég hefði einhverja sérstaka ástæðu til að gera það ekki, svaraði ég.

Hann horfði spyrjandi á mig.

Eins og í dansskóla Heiðars Ástvaldssonar. Til að heiðra framtakið, útskýrði ég.

Samtalið var snubbóttara en það þurfti að vera. Systurdóttir mín sat með skírnarbarnið í fanginu umkringd fólkinu okkar. Það var engin sérstök ástæða fyrir mig að flýta mér til þeirra. En mér þótti vandræðalegt að þjófstarta stefnumótinu þarna í safnaðarheimilinu.

Eftir athöfnina hjólaði ég heim og setti á mig varalit. Í hvaða tilgangi eiginlega? Ég sullaði hreinsivatni í bómullarskífu og þurrkaði varalitinn af mér aftur. Örn Leví bjó ekki langt frá mér, það var tuttugu mínútna ganga í mesta lagi. Á leiðinni hafði ég tíma til að velta því fyrir mér hversu óskynsamlegt það var að fara heim til ókunnugs manns. Burtséð frá því hvort hann væri kirkjurækinn. En ég hafði ekki áhyggjur af því. Það var eitthvað í röddinni og hlátrinum sem innsæi mitt brást við fljótlega eftir að ég svaraði í símann með espresso könnuna kraumandi á hellunni. „Þessi maður er fullkomlega hættulaus félagsskapur“, sagði innsæið. Var það fullgild ástæða til að bjóða sér heim til hans í kaffi? Kannski ekki, en lífið er frjórra ef fólk fer reglulega smávegis út af sporinu.

Þegar ég var komin á leiðarenda rann upp fyrir mér að kunningjakona mín bjó í þessu sama húsi. Og nú vonaðist ég til að rekast ekki á hana. Ekki af því að ég væri að gera neitt af mér, en hún var spurul og áhugasöm manneskja og ég kæmist ekki hjá því að útskýra hvaða erindi ég átti við nágrannann. Kannski hafði hún einhverja skoðun á honum eða bjó yfir upplýsingum sem varpað gætu skugga á stefnumótið. Ég kærði mig ekki um neitt slíkt. Mér þótti fallegra og meira spennandi að renna blint í sjóinn. Það var orðatiltækið sem kom upp í hugann: að renna blint í sjóinn. Sem var önnur einkennileg tilviljun miðað við það sem var framundan. En um það hafði ég enga hugmynd þegar ég skokkaði upp steintröppurnar með blindan sjóinn marandi í vitundinni.

Við innganginn voru þrjár bjöllur. Efst var nafn kunningjakonunnar, fyrir neðan hana í hástöfum orðið ÖLD. Örn Leví Davíðsson. Ég þrýsti á hnappinn og tók í húninn. Dyrnar lukust upp um leið og suðið byrjaði. Ég steig inn og heyrði aðrar dyr opnast beint fyrir ofan höfuðið á mér. Stigagangurinn var lagður nýlegum gráum gólfdúk og veggirnir hvítmálaðir. Fótatak mitt á dúklögðum þrepunum hljómaði dempað og kurteislegt, líkt og rýmið væri hannað til að lágmarka umgangshljóð.

Uppi á fyrstu hæð stóðu dyrnar að íbúðinni opnar. Ég gekk inn og heilsaði Erni, en hann var að hella kaffi í tvo bolla inni í björtu eldhúsi sem var hluti af alrýminu. Stofan var tómleg; einu húsgögnin voru tveir hægindastólar með tekkfótum, örlítið borð á milli þeirra og stór skenkur, líklega frá sjöunda áratugnum. Engar myndir voru á hvítmáluðum veggjunum og engir skrautmunir sjáanlegir að undanskilinni ljósmynd af barni í gluggakistunni í stofunni og kerti í látúnsstjaka þar við hliðina. Eldhúsborðið var hlaðið mat og drykk: bláberjum, jarðarberjum, hunangsmelónu, agúrku og tómötum ásamt rauðri papriku, tveimur gerðum af skinku og þremur af ostum, rúnstykkjum, hrökkbrauði og fernu með appelsínusafa. Ég fann lykt af kaffi, ávöxtum, kertavaxi og viðarhúsgögnum.

Örn sagði mér að gjöra svo vel og hellti appelsínusafa í glas fyrir framan mig um leið og ég settist: Mikið er ég glaður að sjá þig, sagði hann og spékopparnir dýpkuðu. Hann hafði skipt vaxjakkanum og skyrtunni út fyrir rennda hettupeysu úr grárri bómull.

Sömuleiðis, svaraði ég.

Hvað var barnið látið heita? spurði hann.

Klettur Árni, svaraði ég og fékk mér sopa af svörtu kaffi.

Hvernig læt ég, viltu ekki rjóma í kaffið? sagði Örn og reis aftur á fætur.

Jú, kannski, þakka þér fyrir.

Hann rétti mér litla rjómafernu með skrúftappa. Ég hellti og horfði á rjómatauminn liðast og hringa sig.

Mér finnst ég verði að segja þér að ég hringdi satt að segja í þig alveg óvart, sagði hann. Ég hafði fengið dálítið harkaleg tíðindi og áður en ég vissi af var ég búinn að hringja. Ég man mjög óljóst eftir að hafa flett upp númerinu en hins vegar man ég ekkert hvað ég var að hugsa. Nú finnst mér eins og ég hljóti að hafa hljómað eitthvað undarlegur í símann. Ég var í hálfgerðu áfalli. Þú afsakar það vonandi.

Ég raðaði paprikusneiðum og osti á hrökkbrauðsneið og spurði: Hvaða tíðindi fékkstu?

Það skal ég segja þér á eftir. Nú skulum við borða. Ertu ekki svöng?

Jú, svaraði ég og mokaði berjum á diskinn.

Ég var búin með þrjár hrökkbrauðssneiðar og diskurinn fylltist smám saman af melónuhýði á meðan við skiptumst á upplýsingum eins og fólk gerir á svona stefnumótum. Hann sagði mér að hann væri múrari og ætti þrjú börn og tvö barnabörn, hefði á yngri árum nýtt hvert tækifæri til að komast í stangveiði, en það var áður en hann fór að upplifa of mikla samúð með fiskunum til að fá af sér að pína þá og drepa. Þá fékk hann áhuga fyrir sveppatínslu og lærði að brugga vín úr krækiberjum. Og á einhverjum tímapunkti sagði hann: Ég reyndi að ganga í sjóinn.

Augu gestgjafa míns voru svo full af trega að melónubitinn bólgnaði upp í mér. Ég kyngdi með erfiðismunum og sagði: Hvað ertu að segja?

Já, það var, svo það komi nú fram, áður en konan mín skildi við mig.

Varstu svona þunglyndur? spurði ég.

Hann yppti öxlum og svaraði: Hlýtur það ekki að vera? Án þess að ég þykist hafa neitt vit á því.

Varstu drukkinn? spurði ég og heyrði um leið hvað spurningin var kaldranaleg.

Ekki drukkinn eða dópaður eða neitt slíkt. Sem eru líklega einmitt taktísku mistökin sem ég gerði. Vinur minn hafði sagt mér að á þessum árstíma væri nóg að synda í tuttugu mínútur því þá myndi hjartað stöðvast. Út af kuldanum. Þetta var í febrúar í fyrra.

Ég starði á hann: Vinur þinn?

Hann horfði á móti og svaraði: Hann vissi ekki hvað ég ætlaðist fyrir. En ég sem sagt fór úr fötunum, braut þau saman og skildi þau eftir í snjóskafli við fjörukambinn. Ég vildi frekar krókna en drukkna, skilurðu.

Já, fötin og skórnir hefðu dregið þið niður á sundinu, svaraði ég og reyndi að glöggva mig á því hversu mikil fjarlægð væri temmileg til að halda samtalinu yfirveguðu, án þess að fórna mennskunni.

Einmitt. En ég synti og synti, að mér fannst í heila eilífð, en hjartað hélt áfram að banka. Það var svolítill vindur og öldurnar stækkuðu eftir því sem ég synti lengra út. Svo sá ég eina stóra nálgast hvítfryssandi og hugsaði með mér að hún myndi kaffæra mig, enda var ég alveg að örmagnast. En það sem gerðist var að hún hrifsaði mig og fleygði mér upp á sker. Og þar lá ég á maganum með hausinn í átt að landi og hugsaði bara: Ókei.

Ég horfði á hann yfir brúnina á glasinu með appelsínusafanum en gleymdi að fá mér sopa.

Spékoppurinn dýpkaði í öðrum vanga hans; eins og honum væri skemmt yfir því hvað ég lifði mig ákaflega inn í frásögnina: Svo komst ég í land við illan leik og hringdi á sjúkrabíl, hélt hann áfram. Ég lá í marga daga á spítalanum og var einhvern veginn óhuggandi yfir því að vera á lífi þar til ég tók ákvörðun um að segja alltaf sannleikann.

Ég lagði frá mér glasið áður en ég spurði: Meinarðu að láta aldrei eftir þér að ljúga, ekki einu sinni hvítar og saklausar lygar?

Hann tók um skegglausa hökuna og horfði fjarrænn yfir höfuðið á mér. Svo svaraði hann: Ég hef nú alltaf verið sannsögull og ekki vanið mig á beinar lygar. Nei, það sem ég meina er að segja allan sannleikann, að allt megi vera uppi á borðum.

Ég fann öldu fara um mig, sem ég held að hafi verið hrifning eða aðdáun. Málflutningur hans var svo ólíkur öllu sem ég hafði áður heyrt.

Léttirinn af því að taka þessa ákvörðun var yfirgengilegur, sagði hann. Þetta var eini lífstíllinn sem ég gat hugsað mér. En kostnaðurinn var ógurlegur. Ég sagði konunni minni hluti sem ekki nokkur manneskja ætti að þurfa að vita um hugarfylgsni maka síns.

Ég horfði spyrjandi á hann, en hann horfði á móti án þess að gera sig líklegan til að útskýra meiningu sína nánar.

Á endanum rauf ég þögnina: Hvað sagðirðu henni?

Það skal ég segja þér seinna, mögulega, svaraði hann.

Nú ertu farinn að hljóma eins og ambáttin í Þúsund og einni nótt, sagði ég.

Hann hló og spurði: Má bjóða þér meira kaffi. Eigum við kannski að færa okkur yfir í betri stofuna?

Það er heilmikið ennþá eftir í bollanum mínum, svaraði ég og reis á fætur. Ég finn mjög mikið á mér af kaffi. Nú þegar er ég orðin hálfnötrandi og er ekki viss um að ég geti klárað það sem þú skammtaðir mér.

Það gerir nú minnst til, sagði hann og stóð líka upp. Við settumst í hægindastólana tvo í stofunni og lögðum bollana frá okkur á borðið sem stóð á milli þeirra. Gluggakistan var í sömu hæð og borðið. Ljósmyndin í standrammanum og kertið í stjakanum voru í seilingarfjarlægð. Ég sá núna að drengurinn á myndinni var frá öðrum tíma. Sennilega gestgjafi minn sjálfur fremur en barn hans eða barnabarn.

Hún varð auðvitað að skilja við mig, andvarpaði hann og horfði fjarrænn á vegginn hinum megin stofunnar. Dyr stóðu þar hálfopnar og fyrir innan sá í tvíbreitt rúm með viðargafli, vandlega umbúið og sveipað hvítu rúmteppi.

Þú ert búinn að segja konan mín í þrígang um fyrrverandi konuna þína, sagði ég.

Hann leit snöggt á mig: Hvað ertu að segja? Afsakaðu innilega.

Ekkert að afsaka, svaraði ég. Mér finnst það einmitt róandi. Ég hugsaði með mér að þú værir jafn fjarri því að vera tilbúinn og ég. Fyrir stefnumótamarkaðinn meina ég. Þar að auki sýnir það hvað ákvörðunin á spítalanum ristir djúpt. Þú segir ekki bara allan sannleikann, ef það er þá mögulegt, heldur birtir hann líka með ómeðvituðum hætti.

Þú segir nokkuð, tautaði hann hugsi. Sennilega er einhver sannleikur fólginn í orðalaginu. Samt veit ég ekki nákvæmlega hver hann er.

Annar en sá að þú sért enn bundinn konunni þinni tilfinningaböndum þó svo að umgjörðin sé brotin? laumaði ég út úr mér.

Þar hittirðu naglann á höfuðið býst ég við, sagði hann. Ég vissi svo sem að það hlaut að vera ástæða fyrir þessu ósjálfráða símtali. Mér fannst þú einhvern veginn líkleg til að kunna réttu orðin utan um alla þessa hluti sem eru annars alveg óljósir og óskiljanlegir fyrir mér.

Sennilega er ég bara innblásin af þér, svaraði ég. Að segja svona jafnóðum það sem kemur upp í hugann án þess að hugsa fyrst út í hvort það sé viðeigandi.

Hann kinkaði hægt kolli og sagði: Þegar ég hringdi var ég nýstiginn út frá lækni. Ég stóð bara þarna á bílastæðinu fyrir utan heilsugæsluna. Læknirinn hafði tilkynnt mér að ég væri með krabbamein. Hann sagði mér líka að það væri algeng tegund og auðvelt að lækna, en mér brá bara svo rosalega. Sem hljómar kannski undarlega miðað við að það er ekki nema rúmt ár frá því að ég reyndi að fyrirfara mér.

Mér finnst það mjög skiljanlegt. Að þér hafi brugðið, á ég við, sagði ég.

Æ, þakka þér fyrir, sagði hann. Mér finnst þú nú sýna mér meira umburðarlyndi en ég á skilið.

Ertu viss um að þú eigir ekki bara allt gott skilið? spurði ég og augu mín hvörfluðu um tómlega fleti stofunnar, eins og þau hefðu tekið það upp hjá sjálfum sér að leita að einhverju. En ég vissi svo sem ekki að hverju þau voru að leita.

Skrítið að þú skulir segja það, sagði hann. Það er satt að segja einmitt barningur lífs míns. Frá því að ég var sex ára og horfði á litla bróður minn deyja. Hann steig ofan í sjóðandi hver.

Ég fann leitandi augun fyllast af tárum og þurfti að ræskja mig áður en ég kom upp orði: Varst þú að passa hann?

Ekki beinlínis, við vorum bara úti að leika okkur. Með fleiri strákum. Einn jafnaldri minn kippti honum upp úr. En það var of seint. Ég kom auðvitað á harðahlaupum en gat ekkert gert annað en að vera hjá honum á meðan hann fjaraði út. Einhver fór og náði í einhvern fullorðinn. Þá fór allt í gang og á endanum fóru allir heim til sín, nema ég held að ég hafi kannski orðið eftir þarna á hverasvæðinu.

Tárin runnu og kitluðu á mér hálsinn. Ég tók myndina úr gluggakistunni og horfðist í augu við alvarlegt barn í lopapeysu.

Þetta er ekki bróðir minn, heldur ég þegar ég var sjö ára, sagði Örn Leví og bætti við: Ég á myndir af honum en hef ekki treyst mér til að hafa þær uppi við.

Ég ætlaði að segja að eitthvað um að mér þætti leitt að sakleysi hans hefði laskast með svo hroðalegum hætti, en gat ekki talað eðlilega. Svo ég þagði bara og þurrkaði tárin jafnóðum með handarbökunum undan kjálkunum. Ég heyrði tif í klukku, en sá hana hvergi. Sennilega var hún á vegg inni í eldhúsi. Glugginn sem við sátum við sneri út í bakgarðinn þar sem börn voru að leika sér. Kannski voru þau nýkomin út. Eða að ég tók ekki eftir þeim fyrr en núna. Raddir þeirra voru hvellar og fullar af lífi í nýkviknuðu vori. Peysuermarnar mínar voru orðnar blautar af tárum þegar Örn Leví reis loks á fætur, opnaði eina af skúffunum í skenknum, tók upp úr henni bunka af blöðum og rétti mér. Það voru abstrakt myndir málaðar með kaffi á þykkan og tuskulegan pappír.

Mér kemur ekkert skárra í hug til að hjálpa þér að hugsa um eitthvað annað, sagði hann hálf kindarlegur.

Ég fletti myndunum í hægagangi og tárunum fór smám saman fækkandi.

Þessi er flott, sagði ég.

Þú mátt eiga hana.

Nei, ég ætlaði ekki að … ertu alveg viss? tafsaði ég og reis á fætur.

Minna má það nú ekki vera, svaraði hann.

Ég náði í kápuna af eldhússtólnum þar sem ég hafði skilið hana eftir. Gestgjafi minn fylgdi mér til dyra og rétti mér töskuna og húfuna.

Næsta sunnudag, eftir messu, fer ég heim og legg á borð og helli upp á kaffi, sagði hann. Þú ert velkomin aftur ef þú vilt.

Þá segirðu mér kannski af þessu hættulega í hugarfylgsnunum sem kostaði þig hjónabandið, sagði ég.

Það er ég nú ekki viss um að sé góð hugmynd, sagði hann.

Ég kem ef þú lofar að segja mér frá því, sagði ég.

Hann hugsaði sig lengi um áður en hann kinkaði kolli til samþykkis.

Á gangstéttinni fyrir utan gekk ég í flasið á kunningjakonu minni sem bjó í sama húsi og Örn Leví. Hún var að stíga út úr hvítum Yaris með stóran bréfpoka. Upp úr pokanum gægðist dökkgræni endinn á blaðlauk. Hún rak upp stór augu og sagði: Nei, hæ. Á hvaða ferðalagi ert þú?

Ég var í smá heimsókn í munkaklaustri, svaraði ég. Eða svona heilunarmusteri, er kannski nákvæmara orðalag.

Hláturinn hnussaðist upp úr henni: Þú ert alltaf svo dularfull, sagði hún.

Kannski segi ég þér betur frá því seinna, svaraði ég og fannst um leið að ég væri orðin að hlekk í lífrænni sagnakeðju. Einhvers konar tilviljanakenndri þúsund og einni nótt sem lífið skrifaði með bundið fyrir augu og notaði vatn í staðinn fyrir blek.

Hún virti mig betur fyrir sér, sérstaklega upprúllað kaffimálverkið í kápuvasanum, og spurði: Varstu að gráta?

Já, svaraði ég. Samt er ekkert að, þannig séð.

Ég er að fara að elda grænmetissúpu, sagði hún full hluttekningar og lyfti pokanum. Viltu borða með okkur?

Takk, en ég get það ekki núna, svaraði ég.

Hún sagði: Það er orðið langt síðan við höfum hist. Það gerðist dálítið sem mig langar að segja þér.

Já, sagði ég og bætti við: Segðu mér.

Það tengist dansnámskeiðinu sem ég var á leiðinni á síðast þegar við hittumst, sagði hún.

Við horfðumst í augu. Ég beið eftir framhaldinu.

Nú þarf ég að fara að elda þessa súpu, en ég hringi í þig við tækifæri, sagði hún og hvarf inn í húsið með bréfpokann.