Sigurður Sverrir Stephensen

Tvisvar á ári þurfti Steinunn að draga sig í hlé frá umhverfinu í nokkrar vikur í senn. Á þessu tímabili upplifði hún sig ekki sem virkan þátttakanda í lífinu. Hún lokaði sig af, afþakkaði heimboð, fylgdist ekki með fréttum, hringdi ekki í vini sína. Tilfinningin var eins og að ganga út úr strætó til þess eins að standa eins og strandaglópur á stoppistöðinni með útrunninn skiptimiða á meðan lífið leið hjá. Hún þoldi ekki þennan tíma þar sem hver dagur var öðrum líkur. Nú leið henni eins og hún hefði hlaupið nokkur maraþonhlaup og væri loks komin úrvinda í mark. Hún fann ekki fyrir létti heldur þreytu og tómleika. Henni hafði heldur ekki gengið neitt sérstaklega vel og hún var hrædd um að þurfa að endurtaka einhverja áfanga. Hún reyndi samt að hugsa eitthvað jákvætt. Nú var þessari prófatörn allavega lokið í bili og hún hafði náð aftur í skottið á tilverunni. Hún ætlaði að fara í langt, heitt bað. Taka aðeins til og reyna að gera svolítið huggulegt áður en Erlingur kæmi heim úr búðinni. Kaupa kannski blómvönd til að hafa í stofunni. Svo myndu þau örugglega njóta þess að vera loksins saman heima um kvöldið og panta sér mat og taka upp rauðvínsflösku. Og nú gæti hún jafnvel farið að láta sig hlakka til jólanna. Úff, tilhugsunin um að jólin væru á næsta leiti gerði hana bara enn þá uppgefnari. Fær maður aldrei breik?

Á leiðinni heim hallaði Steinunn enninu að kaldri rúðunni án þess að taka eftir því sem fyrir augu bar. Andardrátturinn þéttist á glerinu og byrgði henni sýn. Með fingrinum teiknaði hún hjarta í móðuna og fylgdist svo með því gufa upp. Hún fann fyrir hreyfingum strætisvagnsins en tók ekki eftir því hvert hann var kominn, vonaði bara að hún myndi eftir að fara út á réttri stoppistöð. Hún hringdi bjöllunni en þegar strætóinn stoppaði ætlaði hún aldrei að koma sér upp úr sætinu. Henni leið eins og hún væri orðin fjörutíu árum eldri og jafnmörgum kílóum þyngri. Hressileg slyddan tók á móti henni þegar hún steig út og hún þurfti að byrja á því að klífa mannhæðar háa snjóruðninga til að komast yfir á gangstéttina. Næst tek ég með mér ísexi og brodda hugsaði hún.

Þegar hún opnaði dyrnar að íbúðinni sem þau Erlingur leigðu saman tók á móti henni staðið loft. Hér birtist ekkert gæludýr sem hristi skottið glaðlega, hér voru engar plöntur að framleiða súrefni og ekkert jólaskraut sem lífgaði upp á stemmninguna. Hér hafði skammdegið hreiðrað um sig. Hún átti ekki von á að finna nokkurt lífsmark í íbúðinni og hrökk þess vegna í kút þegar hún kom auga á Erling þar sem hann sat úlpuklæddur við eldhúsborðið. Fyrir framan hann stóð tómt mjólkurglas og við hlið þess lá kexmylsna og opinn pakki af mjólkurkexi. Erlingur var með mjólkurskegg.

„Hvað, ertu kominn heim?“ spurði hún. Erlingur svaraði ekki og hún fann á sér að eitthvað var ekki eins og það átti að vera. Hann horfði bara á hana þessum hundslegu augum sem hún hafði hrifist svo af þegar þau kynntust fyrst. Svona svolítið döprum og umkomulausum augum. Hann hafði minnt hana á hund sem hún átti sem barn og hafði um tíma verið hennar eini vinur og leikfélagi. Erlingur var líka loðinn og mjúkur sem henni hafði fundist notalegt. Þegar þau fóru að vera meira saman og komin var alvara í sambandið fór Steinunn samt, sem betur fer, að finna fyrir öðrum og margbreytilegri tilfinningum í garð Erlings. Hún áttaði sig á því að ef hún ætlaði að stofna til langvarandi tilfinningasambands við aðra manneskju þá borgaði sig sennilega að reyna að byggja það á djúpstæðari tilfinningum en bornar eru til gæludýrs. Erlingur hafði líka alveg ýmsa aðra kosti. Hann var áreiðanlegur og yfirvegaður, traustur vinur og góður hlustandi. Hann gat meira að segja stundum gert að gamni sínu – kannski ekki alveg eins oft og Steinunn hefði kosið – en þá voru augnablikin bara enn kærkomnari þegar þau gátu hlegið saman.

Steinunn tók eftir lítilli ferðatösku úti í horni og leit aftur á Erling sem kom ekki upp einu aukateknu orði, jafnvel þó honum virtist liggja eitthvað mikið á hjarta. Henni fannst hann svo brjóstumkennanlegur á svipinn að hún óttaðist að hann hefði fengið einhverjar slæmar fréttir sem hann gæti ekki sagt henni frá. Að hann væri kannski orðinn veikur og búinn að pakka niður náttfötum og snyrtivörum þar sem hann þyrfti að leggjast inn á spítala, en af stakri tillitssemi við hana hefði hann beðið með að færa henni fréttirnar á meðan hún var í prófatörninni. Hún settist á koll við eldhúsborðið og tók í hönd hans.

„Erlingur, hefur eitthvað komið fyrir?“ Hann kinkaði kolli ofur varlega „Hvað er að?“ Enn ekkert svar og Steinunn velti því fyrir sér hvort hún ætti frekar að faðma hann eða slá hann utan undir til að fá í hann eitthvað lífsmark. Hann opnaði munninn eins og til að segja eitthvað, en á sama augnabliki hringdi dyrabjallan frekjulega. Niðri í anddyri var einhver mjög óþolinmóður því bjallan hringdi aftur og aftur. Steinunn spratt á fætur og svaraði í dyrasímann. Hressileg rödd spurði eftir henni og sagðist vera með pakka til hennar. Hún hleypti manninum inn og opnaði dyrnar fram á stigagang. Hún heyrði á fótatakinu að einhver hljóp upp tröppurnar og svo birtist ungur maður með rauða derhúfu á höfðinu og stóran pappakassa í fanginu.

„Góðan daginn hér! Ég afsaka töfina sem hefur orðið á sendingunni en hér er þetta loksins komið“ sagði ungi maðurinn.

„Hvað er þetta?“ spurði Steinunn tortryggin. Sendillinn rýndi í pappíra sem voru límdir á pappakassann.

„Þetta er sending til…ummmm…Steinunnar Lárusdóttur. Er það ekki þú?“ spurði hann.

„Lárudóttir“ leiðrétti Steinunn. Sendillinn rýndi aftur í pappírana.

„Það stendur Lárus-dóttir. Sjáðu bara“. Hann rak pappakassann upp að andlitinu á Steinunni svo hún gæti lesið sjálf.

„Ókei, en ég er Láru-dóttir svo kannski hefurðu farið húsavillt“.

„Ha? Er þetta ekki Dvergabakki 14? Það geta varla verið tvær konur með næstum alveg sama nafni á sama heimilisfangi. Eða það finnst mér mjög ólíklegt“ svaraði sendillinn brosandi.

„En ég kannast bara ekkert við neina sendingu. Bíddu aðeins“ sagði Steinunn og sneri sér við. „Erlingur!“ hrópaði hún. „Geturðu komið hérna fram?“ Eftir andartak heyrðist stóll dreginn eftir gólfi. Svo birtist Erlingur eins og vofa í eldhúsdyrunum og fikraði sig til þeirra hægt og hljóðalaust. Hann var ekkert upplitsdjarfari en fyrr. Sendillinn hvessti á hann augun.

„Nei, nei! Eru menn bara að fá sér línu svona um miðjan dag?“ spurði hann hressilega.

„Ha?“ spurði Erlingur og skildi ekki bofs.

„Æ-i, þú ert með mjólkurskegg“ sagði Steinunn og benti á efri vörina á sér. Erlingur þurrkaði sér um munninn með úlpuerminni.

„Nú, var þetta bara mjólkurskegg?“ spurði sendillinn og glotti til Steinunnar. „Afsakaðu þetta grín vinur.“ Steinunni fannst ungi maðurinn óvenju framhleypinn og einhvern tímann hefði hún örugglega móðgast við svona spaug á kostnað Erlings, en kannski voru það aðstæðurnar og spennufallið eftir próflokin sem gerðu það að verkum að hún brosti á móti. Og kannski brosti hún líka af því hún vissi að Erlingur þoldi ekki þegar ókunnugir menn kölluðu hann “vin”.

„Kannast þú við þessa sendingu?“ spurði hún. Nú var loks eins og Erlingur hristi af sér drómann og böggullinn í fangi sendilsins hringdi einhverjum bjöllum.

„Ja–á. Þetta er örugglega air fryerinn. En …“ Erlingur leit á sendilinn og hélt áfram fýlulega: „það eru margir mánuðir síðan ég pantaði hann.“

„Eins og ég sagði sko, þá var einhver töf á að við gætum afgreitt þetta og sölumaðurinn okkar er líka búinn að reyna að ná í þig og … aftur, ég biðst bara innilega afsökunar. En hér er þetta komið svo… er þá ekki bara best að drífa sig að elda?!“ Sendillinn rétti Steinunni pakkann en hún tók ekki við honum strax heldur brosti breitt til Erlings.

„Er þetta handa mér?“ Svona fallega gjöf hafði Erlingur aldrei gefið henni áður. „Ég var búin að tala svo mikið um þetta en svo hélt ég að þér hefði kannski fundist þetta of dýrt og var bara alveg hætt að pæla nokkuð í þessu. En … svo keyptirðu þetta handa mér.“ Hún rauk upp um hálsinn á Erlingi og faðmaði hann fast að sér. „Takk Erlingur!“ Hún kyssti hann á kinnina og svo á munninn og faðmaði hann aftur. „Takk fyrir að gefa mér þetta. Er þetta kannski próflokagjöf?“ spurði hún. Sendillinn brosti tvístígandi. Allir voru kátir – allir nema Erlingur. Hann tók samt við bögglinum og hvarf með hann inn í eldhús. Steinunn kvittaði á pappírana og kvaddi sendilinn sem óskaði þeim gleðilegra jóla og skokkaði niður stigann. Hún lokaði dyrunum og gekk á eftir Erlingi sem var búinn að koma air fryernum fyrir uppi á borði. Hann sneri sér ekki við þegar Steinunn kom aftur inní eldhúsið heldur horfði fram fyrir sig með hendurnar á pakkanum. Steinunn hætti að brosa.

„Hvað er í gangi Erlingur? Ertu eitthvað spældur yfir því að hann skyldi kalla þig „vin“?“

„Ég er að fara.“

„Ha?“

„Ég þarf að …“ hann sneri enn að pappakassanum, eins og hann væri að ávarpa air fryerinn. „Ég er að flytja út.“ Steinunn skildi ekki hvað hann var að segja, eða vildi ekki skilja það.

„Hvert ertu að fara?“ Loks sneri Erlingur sér að Steinunni.

„Ég get ekki lengur verið í þessu sambandi … með þér.“

„Bíddu – ha?“ Steinunn botnaði engan veginn í þessari framvindu. „Ertu að gefa mér air fryer í próflokagjöf og segja mér upp á sama tíma? Á þetta að vera einhver svona sárabót? Air fryer í staðinn fyrir kærasta?“

„Nei. Ég pantaði þennan air fryer fyrir löngu síðan. Ég ætlaði að gefa þér hann í afmælisgjöf í sumar en þeir komu bara aldrei með hann svo ég var alveg búinn að gleyma því að ég hefði keypt hann handa þér“ útskýrði Erlingur óðamála. Steinunn mundi ekki hvenær hann hafði síðast sagt svona mörg orð í röð.

„Þá getur þú bara hirt þennan air fryer sjálfur“ sagði Steinunn hvassri röddu.

„Nei, mig langar ekkert í hann“ svaraði Erlingur.

„Ég kæri mig ekki um einhverja skilnaðargjöf frá þér. Ég myndi aldrei getað eldað í honum án þess að hugsa um þig og þá myndi ég missa matarlystina.“ Steinunn var komin í ham. Hún var ánægð með hvernig hún tæklaði þessi skyndilegu sambandsslit. Hún vissi alveg að um leið og Erlingur væri úr augsýn myndi hún byrja að vola, en hún ætlaði ekki að gera það fyrir framan hann. Og hún ætlaði sko ekki að fara að prútta eitthvað um sjálfa sig og grátbiðja hann um að segja sér ekki upp.

„Ég ætla ekki að taka hann“ sagði Erlingur þrjóskulega. Samtalið var farið að hljóma eins og hjá hjónum sem þrátta um hvort þeirra eigi að fá gæludýrin við skilnað. Eða börnin.

„Þú tekur hann bara víst“ sagði Steinunn og hækkaði róminn.

„Ég get ekki tekið hann“ svaraði Erlingur og sló í pappakassann.

„Af hverju ekki?“ hrópaði Steinunn.

„Af því að hún á air fryer!!“ hrópaði Erlingur á móti áður en dauðaþögnin lagðist eins og mengunarský yfir eldhúsið. Steinunn lyfti brúnum og starði á Erling sem jafnskjótt breyttist í umkomulausan, skömmustulegan hvolp sem þorði ekki að líta upp. Steinunn var alveg hvumsa og kom ekki upp orði. Hún hafði auðvitað strax kennt sér um að Erlingur ætlaði að hætta með henni. Hún hafði verið svo fjarlæg og föst í próflestri og varla yrt á hann í nokkrar vikur. Ekki getað sofið hjá honum því þá hefði dýrmætur próflestrartími farið til spillis. Þetta var allt henni að kenna og hún átti þetta örugglega skilið var tilfinningin sem hún hafði fengið. Gamalkunn viðbrögð við mótlæti. En nú var einhver „hún“ með í spilinu. Og þessi „hún“ átti líka air fryer. Steinunn virti fyrir sér manninn sem stóð fyrir framan hana og horfði á hana eins og hundur sem er nýbúinn að naga uppáhalds skó eiganda síns. Hún fann ekki fyrir neinum hlýjum tilfinningum í hans garð. Ekki eins og til elskhuga eða sambýlismanns eða sálufélaga eða gæludýrs. Hún fann bara fyrir óbeit. Hún ætlaði að spyrja hann um hver þessi „hún“ væri en kom ekki upp orði, sem var líka allt í lagi því þá fékk Erlingur að kveljast svolítið lengur í þögninni. Loks spurði hún:

„Hver á air fryer?“

„Stína“ muldraði Erlingur og kyngdi munnvatni. Þetta varð bara allt ennþá skrýtnara. Stína var gömul vinkona Erlings sem hafði verið í hans vinaklíku áður en þau Steinunn byrjuðu saman. Hún hafði bara verið svona ein af strákunum. Þeim Stínu hafði komið ágætlega saman og stundum hafði Stína fengið að gista á sófanum hjá þeim ef þau hefðu verið að spila eða spjalla fram eftir kvöldi. Hún leigði herbergi í íbúð með tveimur öðrum stelpum.

„Eru að flytja inn til Stínu? Af hverju flyturðu ekki bara heim til foreldra þinna? Býr Stína ekki ennþá með stelpunum? Heldurðu að það sé eitthvað pláss fyrir þig í …?“ Steinunn heyrði sjálfa sig demba fram einni spurningunni af annari í belg og biðu eins og hún vildi ekki heyra svarið við þeim. En það var eitthvað við hundssvipinn á Erlingi sem þaggaði niður í henni og nú rann upp fyrir henni ljós. Steinunn gapti og greip ósjálfrátt fyrir munninn. „Bíddu, ertu ekki að grínast?? Eruð þið Stína …?“ Erlingur greip ferðatöskuna sína.

„Það er komið að sækja mig“ sagði hann lágum rómi. Steinunn gat ekki horft á hann. Hún horfði niður á hendurnar sínar og tók eftir að húðin á handarbökunum var þurr og skorpin. Það var orðið langt síðan hún hefði snyrt og lakkað á sér neglurnar. Hún virti fyrir sér fingurna einn af öðrum, fingurgómana, neglurnar og naglaböndin og kom svo auga á hringinn sem Erlingur hafði gefið henni. Hún ætlaði að draga hringinn af fingrinum og henda honum í Erling í kveðjuskini, en náði honum ekki auðveldlega af sér. Hún fann að Erlingur dokaði við og fylgdist með henni svo hún hætti að reyna og leit upp.

„Þá skaltu ekki láta það bíða.“ Erlingur muldraði eitthvað sem hún skildi ekki, dró ferðatöskuna á eftir sér út úr eldhúsinu og yfirgaf íbúðina.

Þegar útidyrahurðin féll að stöfum var eins og hleypt hefði verið af startbyssu. Steinunn rauk af stað, greip kassann með air fryernum og strunsaði í gegnum stofuna. Hún sparkaði upp svaladyrunum og henti kassanum eins og kúluvarpari fram af svölunum. Svo flýtti hún sér inn á baðherbergi þar sem hún sápaði hendurnar og smátt og smátt tókst henni að mjaka hringnum fram af fingrinum. Hún leit í spegilinn og ávarpaði spegilmyndina.

„Lúser!“ Hún hafði aldrei verið sinn mesti bandamaður. „Aumingi!“ Tárin björguðu henni frá frekari svívirðingum. Hún henti hringnum í augað á spegilmyndinni. Svo hlammaði hún sér á baðherbergisgólfið og grét. Henni fannst hún eiga þetta allt skilið. Hún var leiðinleg, óspennandi, dómhörð og … hvernig gat hún verið svona ótrúlega fattlaus? Og hvernig gæti nokkur maður haft áhuga á að eyða lífi sínu með henni? Hún heyrði símann hringja frammi í eldhúsi. Hann hringdi tvisvar út. Steinunn hélt áfram að formæla sjálfri sér í hljóði og brjóta niður það litla sjálfstraust sem eftir var. Þá var bankað létt á baðherbergisdyrnar. Hún reyndi að hljóma eðlilega en grátstafirnir í kverkunum komu upp um hana.

„Hvað?“

„Hérna, geturðu komið aðeins fram?“ spurði Erlingur. Steinunn stóð á fætur og snýtti sér. Hún þvoði sér í framan og þurrkaði. Svo sturtaði hún niður til að reyna að láta líta út fyrir að hún hefði raunverulega verið að nota klósettið, en ekki bara setið volandi á gólfinu. Hún opnaði dyrnar og gægðist fram á gang. “Mmmh…gætirðu nokkuð hjálpað okkur aðeins?” spurði Erlingur tvístígandi.

„Með hvað?“ Steinunn saug upp í nefið. Röddin var enn brothætt en hljómaði þó eðlilegri en áður.

„Æ, bíllinn hennar Stínu er á sumardekkjum og spólar bara á planinu.“ Hann þagnaði og Steinunn beið eftir frekari útskýringum sem létu á sér standa.

„Og hvað á ég að gera í því?“

„Við komumst ekki …“ hann kyngdi. „Geturðu kannski hjálpað okkur að ýta?“ Það tók Steinunni nokkra stund að átta sig á því að Erlingur, sem var nýbúinn að segja henni upp og var um það bil að yfirgefa hana fyrir aðra konu, þurfti á hennar hjálp að halda til að geta lagt á flótta.

„Ertu að djóka?!“

Stína sat undir stýri á Toyotunni sinni á bílaplaninu og brosti afsakandi til Steinunnar sem lét sem hún sæi hana ekki. Þau Erlingur ýttu og bíllinn spólaði í sömu sporum.

„Segðu henni að gefa ekki svona mikið inn“ sagði Steinunn við Erling.

„Ekki gefa svona mikið inn“ hrópaði Erlingur til Stínu. Þau reyndu aftur með sama árangri.

„Segðu henni að leggja ekki svona mikið á hann“ hreytti Steinunn í Erling sem hikaði aðeins en hrópaði svo:

„Hún segir að þú eigir ekki að leggja svona mikið á hann!“ Stína opnaði bílstjórahurðina.

„Hvað segirðu?“ Erlingur lækkaði röddina.

„Ekki leggja svona mikið á hann.“

„Hvað þýðir það?“ spurði Stína. Erlingur yppti öxlum og horfði spurnaraugum á Steinunni sem fórnaði höndum.

„Eruð þið algjörir hálfvitar? Það þýðir að beygja of mikið. Reyndu að stýra beint!“ sagði Steinunn höstug. Stína skellti aftur hurðinni og rétti af stýrið. Bíllinn mjakaðist aðeins áfram en svo gaf hún aftur of mikið inn og bíllinn hélt áfram að spóla.

„Segðu henni að drulla sér út“ skipaði Steinunn óþolinmóð. Erlingur bankaði á bílrúðuna og Stína opnaði dyrnar.

„Hvað?“

„Hérna, geturðu komið aðeins út?“ Hún drap á bílnum og steig út fyrir klædd í Birkenstock töfflur á fótunum. Steinunn horfði á töfflurnar og svo á Stínu sem þóttist ekki taka eftir hæðnissvipnum. Steinunn beygði sig inn í bílinn og reif út gólfmottu sem hún kom fyrir framan við annað framdekkið. Svo settist hún sjálf undir stýri, startaði bílnum og setti í annan gír. Hún skrúfaði niður rúðuna og öskraði:

„ÝTIÐ!“ Hin ýttu og bíllinn spólaði af stað þar til hann náði gripi. Stína datt fram fyrir sig í slabbinu þegar bíllinn brunaði áfram. Erlingur greip mottuna og hljóp á eftir bílnum. Steinunn leyfði honum að ná sér en þegar hann var í þann mund að opna dyrnar keyrði hún aftur af stað nokkra metra. Í baksýnisspeglinum sá hún hvar Stína brölti á fætur og staulaðist áfram óstöðug á töfflunum sínum. Það hlakkaði í henni. Hún snaraði sér út úr bílnum og skildi hann eftir í gangi með opnar dyr. Erlingur reyndi að þakka henni fyrir hjálpina en Steinunn virti hann ekki viðlits. Hún gekk í kring um blokkina og fann air fryerinn sem lá í snjóskafli fyrir neðan svalirnar. Það sá ekki á umbúðunum enda hafði fallið af fyrstu hæð ekki verið hátt og snjórinn mjúkur. Hún bar kassann inn í stigaganginn. Hún vildi losna sem fyrst við tækið en henni fannst líka mikilvægt að það kæmist á heimili þar sem það kæmi að notum. Hún var meðvituð um bruðl og sóun og nú, þegar henni var runnin mesta reiðin, vildi hún ekki að glænýtt rafmagnstækið endaði sem landfylling.

Hún bankaði því upp á hjá nágrönnunum. Á annari hæðinni hringdi hún bjöllu þar sem fimm gægjugöt sátu í lóðréttri röð á miðjum dyrum. Hún heyrði þrusk að innan og ímyndaði sér að þar stæðu meðlimir fimm manna fjölskyldu og fylgdust með henni, hver í sínu gægjugati. Enginn kom til dyra svo hún hélt áfram upp á efstu hæð en þar opnaði fyrir henni gömul kona sem hélt á vatnskönnu í hendinni. Það var eins og hún hefði búist við henni.

„Gakktu í bæinn vinan“ sagði konan áður en Steinunni tókst að bera upp erindið. Gamla konan vökvaði nokkrar pottaplöntur í forstofunni áður en hún hvarf inn í stofuna og Steinunn hélt í humátt á eftir. Íbúðin leit út eins og smættuð útgáfa af regnskógi. Plöntur í öllum stærðum og gerðum þöktu gólf og gluggakistur, borð og bekki. Það var rakt og hlýtt inni í íbúðinni eins og í gróðurhúsi. Gamall köttur geispaði í djúpum stól. Gamla konan hreyfði sig létt á fæti frá einni plöntu til annarar. Flestar fengu vatnssopa, sumar fengu snertingu, allar fengu hrós eða uppörvun. Steinunn settist í sófann sem var stærsti plöntulausi flöturinn í stofunni og virti gömlu konuna fyrir sér. Í fyrstu virtist hún færast tilviljanakennt um rýmið en við nánari athugun var eins og hún fylgdi einhverju kerfi sem enginn áttaði sig nema hún. Eftir dágóða stund var kannan tóm og hún sneri sér að Steinunni.

„Er þetta blómapottur?“ sagði hún og benti á pappakassann með air fryernum.

„Nei, þetta er svona græja til að elda í. Mig langaði að gefa einhverjum hana.“

„Lofðu mér að sjá“ sagði konan og benti henni á að opna kassann. Steinunn kom kassanum fyrir á stofuborðinu og dró upp úr honum air fryerinn.

„Mér sýnist þetta smellpassa fyrir drekaliljuna. Það er orðið eitthvað svo þröngt um hana greyið kellinguna“ sagði gamla konan. Hún gekk að stofuglugganum og greip eina af plöntunum sem hún hafði vökvað rétt í þessu. Ofurvarlega lyfti hún plöntunni upp úr pottinum og kom henni fyrir í air fryernum. Hún fyllti upp með gróðurmold allt um kring og þjappaði að rótunum með fingrunum. „Svona, þetta er allt annað“ sagði hún og brosti. Svo leit hún rannsakandi á Steinunni. „Mér sýnist að þér sjálfri veiti nú ekki af svolítið meira plássi í kring um ræturnar. Og smá umhyggju.“ Hún settist í sófann við hlið Steinunnar og lagði hönd á öxl hennar. „Hefur eitthvað komið fyrir rýjan mín?“ Steinunn rakti raunir sínar fyrir nágrannakonu sinni sem hún hafði oft heilsað í stigaganginum eða í þvottahúsinu, en aldrei talað við að neinu ráði. Hún sagði henni frá sambandsslitunum við Erling, prófatímabilinu og álaginu sem því fylgdi og léttinum yfir því að air fryerinn fengi þrátt fyrir allt gott heimili.

„Nú er ég svo uppgefin að mig langar helst að leggjast undir teppi og sofna og ekki vakna aftur fyrr en eftir jól“ sagði Steinunn.

„Ég skil það mjög vel. Svefn er heilandi.“ sagði gamla konan og lánaði Steinunni vasaklútinn sinn. Hún hagræddi púðum í sófanum. „Þegar ég fékk fréttirnar að bróðir minn hefði lent í snjóflóðinu missti ég allan mátt og lagðist á jörðina. Ég var borin inn í bæ og lögð í rúmið. Það var ekki hægt að koma mér á fætur fyrr en eftir nokkra daga. Ég var bara ekki tilbúin að takast á við lífið. Svo nú skalt þú bara leggjast hérna og hvíla þig. Þú hefur ekkert þarfara að gera akkúrat núna.“ Steinunn kom sér fyrir og dró dúlluteppi upp í háls.

„Ég á bara svo erfitt með höfnun. Mér finnst eins og ég sé einskis virði og eigi ekkert gott skilið. Ég fer að sjá sjálfa mig með augum þess sem hafnar mér og verð svo grimm við sjálfa mig. Ég verð eiginlega minn versti óvinur“ útskýrði Steinunn og geispaði. Gamla konan strauk henni blíðlega um vangann.

„Þá áttu líka skilið að taka þér leyfi frá sjálfri þér. Sofðu bara vinan.“ Hún kyssti hana á ennið og Steinunn sofnaði. Næstu stundirnar átti hún eftir að losa svefninn öðru hverju. Hún rumskaði við að stofuklukkan sló en sofnaði jafnharðan aftur. Næst þegar hún vaknaði hafði kötturinn skriðið undir teppið hjá henni. Gamla konan sat í stól og prjónaði. Steinunni leið eins og hún væri komin aftur á æskuheimili sitt þar sem amma hennar passaði hana eftir að hún kom heim úr skólanum. Andrúmsloftið einkenndist af öryggi og værð. Hún lagði sig oft í sófanum í stofunni og lágvært tikkið í prjónum ömmu hennar braut sér leið inn í draumalandið. Í bakgrunni heyrðist útvarpssagan sem lesin var á virkum dögum klukkan tvö. Stundum vaknaði hún við þögnina þegar lestrinum lauk. Þá vissi hún að komið var að drekkutíma og von var á hressingu frá ömmu. Gamla konan færði Steinunni flatköku með hangikjöti og kleinu á diski og kókómalt í glasi.

„Viltu ekki fá þér smávegis í gogginn vina mín?“ Steinunn settist upp við dogg og nuddaði augun. Hún vildi helst sofa svoítið lengur en fann líka að hún var orðin svöng.

„Af hverju ertu svona góð við mig?“ spurði hún. Gamla konan hló.

„Iss þetta er nú bara smotterí. Þú skalt bara einbeita þér að því að hvíla þig og ná aftur fyrri styrk. Viltu kannski randalín?“ Það var orðið dimmt úti þar sem glytti í skinið af jólaljósum nágrannanna. Steinunn leit í kring um sig á meðan hún maulaði flatkökuna. Hún tók ekki eftir neinu sem minnti á jólin og hugsaði með hryllingi til jólaundirbúningsins sem beið hennar.

„Átt þú eftir að gera mikið fyrir jólin?“

„Ég er hrædd um að það verði lítið um skreytingar þetta árið“ svaraði gamla konan þar sem hún stóð við gluggann og horfði annars hugar út í skammdegið. „Ég efast líka um að plönturnar mínar myndu kæra sig um að láta hengja á sig blikkandi seríur og glottandi jólasveina. Þær myndu örugglega móðgast.“ Svo lækkaði hún róminn og bætti við: „þær eru svo hörundssárar.“ Hún klippti nokkur visin lauf sem hún kom fyrir í svuntuvasanum. „Líður þér eitthvað betur?“

„Ég held það. Ég ætti kannski að fara að koma mér.“

„Neineineinei, taktu það bara rólega. Þú ferð bara að álasa sjálfri þér um leið og þú kemur aftur heim til þín. Taktu þér bara meiri tíma til að safna kröftum, þá kemur þetta allt. Sérðu hvað drekaliljunni okkar líður vel í nýja pottinum?“ Hún benti stolt á air fryerinn. „Hún þurfti bara meira pláss og að komast í nýtt umhverfi.“ Steinunn virti fyrir sér drekaliljuna og þótt hún væri lítil blómakona og vanrækti flestar plöntur sem hún eignaðist gat hún tekið undir að plantan í air fryernum dafnaði vel. Hún kláraði kókómaltið og hallaði sér svo aftur í sófann.

„Ég fæ kannski að leggja mig aðeins lengur?“

„Taktu þann tíma sem þú þarft vinan.“ Þegar Steinunn losaði svefninn næst stóð gamla konan við sófann með kuldaskó á fótum og hneppti að sér kápu. Hún var með loðhúfu á höfðinu og hélt á tösku í hendinni. „Ég ætla að taka strætisvagninn niður í bæ til að endurnýja happadrættismiðann minn” sagði hún lágum rómi. ”Svo þarf ég að fara til læknisins í leiðinni. Við tölum saman þegar ég kem aftur heim.“ Hún yfirgaf íbúðina og Steinunn hélt enn á ný á vit draumanna.

Þegar hún vaknaði á ný tók það hana nokkra stund að átta sig á því hvar hún væri. Það var niðamyrkur í íbúðinni og hún hafði ekki hugmynd um hvað tímanum leið. Henni fannst eins og eitthvað hefði breyst. Hún fálmaði eftir símanum sínum en fann hann ekki. Kötturinn malaði til fóta en þegar hún stóð á fætur hoppaði hann niður á gólf. Hann teygði úr sér og stökk upp í gluggakistu þar sem hann sleikti á sér loppuna og virti fyrir sér jólaljós nágrannanna með fyrirlitningu. Steinunn fikraði sig fram í eldhús þar sem hún hellti vatni í dallinn hjá kettinum og læddist út.

Þegar hún kom inn til sín tók hún eftir því að ýmislegt vantaði og fyrst óttaðist hún að brotist hefði verið inn á meðan hún var í burtu. Við nánari eftirgrennslan reyndust það bara hlutir í eigu Erlings sem höfðu horfið. Hann hafði líklega komið við og náð í gullin sín; leikjatölvuna og lazyboyinn, flatskjáinn og flösusjampóið. Hún fann símann sinn batteríislausan í eldhúsinu og stakk honum í samband. Hún átti 20 SMS og nokkur skilaboð í talhólfinu. Flest voru frá mömmu hennar. Í fyrstu skilaboðunum vorkenndi hún Steinunni og reyndi að hljóma uppörvandi. Í næstu þremur skammaði hún hana fyrir að hafa klúðrað sambandinu við Erling, þennan yndislega mann. Eftir það varð erfiðara að halda þræði.

Skömmu fyrir jól, þegar Steinunn var á leið inn í blokkina, kom hún auga á kött gömlu konunnar sem smeygði sér út í myrkrið. Hún hafði skroppið út til að kaupa nokkrar jólagjafir, meðal annars eina handa nýju vinkonu sinni. Í stigaganginum mætti hún ókunnugu fólki sem virtist vera að flytja út búslóð. Hún sá ekki betur en að sófinn, sem tveir menn báru á milli sín, væri sá hinn sami og hún hafði safnað kröftum í á efstu hæðinni. Hún fikraði sig upp stigann og sá að dyrnar að íbúð gömlu konunnar voru opnar. Íbúðin var mannlaus en þrátt fyrir að svaladyrnar og allir gluggar stæðu opnir upp á gátt var þung rotnunarlykt í loftinu. Plönturnar sem gamla konan hafði hugsað svo vel um, strokið og hvatt til dáða voru dauðar. Allar nema drekaliljan sem stóð hnarreist í air fryernum. Steinunni fannst þetta allt svo óraunverulegt því það leit út fyrir að plönturnar væru löngu dauðar. Þegar hún heyrði fótatak í forstofunni sneri hún sér við. Kona á miðjum aldri með rúllu af svörtum ruslapokum bauð henni góðan daginn.

„Góðan dag“ svaraði Steinunn.

„Get ég hjálpað þér?“ spurði konan.

„Já ég er að leita að gömlu konunni sem býr hérna. Ég bý sjálf á fyrstu hæðinni.“

„Hún er nú dáin“ svaraði konan. „Ég er dóttir hennar og við erum að tæma íbúðina. Ætlum að setja hana á sölu.“ Jólagjafapokinn lak úr hendi Steinunnar og niður á gólf.

„Dáin?“ endurtók hún. „Kom eitthvað fyrir?“

„Hún datt þegar hún steig út úr strætisvagni og fékk höfuðhögg. Hún rotaðist og komst aldrei til meðvitundar.“

„En hræðilega sorglegt“ sagði Steinunn.

„Já við erum öll mjög leið, en hún var nú orðin gömul kona“ sagði dóttirin eins og til að hughreysta Steinunni.

„Hún reyndist mér svo vel þegar ég átti svolítið erfitt nýlega. Hún stappaði í mig stálinu og var bara svo góð við mig.“ Konan brosti hlýlega til Steinunnar.

„Þakka þér fyrir þessi fallegu orð.”

„Ég þurfti að losna við þennan air fryer og hún fann út að það væri alveg tilvalið að nota hann sem blómapott“ sagði Steinunn og benti á drekaliljuna. Dóttirin hætti að brosa.

„Komst þú með þennan air fryer? Ég tók eftir honum síðast þegar ég kom og vissi ekki alveg hvernig hann hefði komist hingað inn. Var ólæst?“

„Nei, nei, mamma þín hleypti mér inn. Hún leyfði mér að hvíla mig á sófanum hérna og safna kröftum. Æ, ég var eitthvað svo langt niðri“ sagði Steinunn afsakandi. Konan horfði rannsakandi á Steinunni en sagði ekkert. Svo fór hún að tína dauðar pottaplöntur ofan í svartan ruslapoka. Hún gekk hreint til verks og Steinunn tók eftir hvað handtök hennar voru í mikilli andstöðu við natnina og alúðina sem mamma hennar hafði sýnt þegar hún handfjatlaði þessar sömu plöntur. Það var kannski engin ástæða til að sýna dauðum plöntum einhverja sérstaka virðingu, en eitthvað fór þessi brussugangur samt í taugarnar á Steinunni sem spurði:

„Viltu að ég aðstoði þig við þetta?“ Konan hélt áfram við að tæma úr plómapottum ofan í plastpokann og leit ekki upp. Steinunn leit í kring um sig og kom auga á plastpokarúlluna á gólfinu. Hún reif einn poka af rúllunni og gekk að gluggakistunni þar sem kötturinn hafði setið og þvegið sér. „Ég get kannski bara byrjað hérna …“ Hún komst ekki lengra því konan sló plómapotti harkalega í borð og hvessti á hana augun.

„Sko! Ég veit ekki hvað þú ert að reyna að gera eða hvernig þú komst inn, en þú hefur greinilega verið að sniglast hérna inni í leyfisleysi. Ertu með lykla að íbúðinni?“ Steinunni brá við þennan óvinsamlega tón í röddinni.

„Ha? Nei, gamla konan … mamma þín, bauð mér inn.“

„Og hvenær var þetta?“ spurði konan hörkulega.

„Bara … nýlega …“ Steinunn var ekki alveg klár á því hversu lengi hún hafði dvalið hjá gömlu konunni svo hún svaraði nánast í spurnartón: „á fimmtudaginn.“

„Það getur ekki verið“ sagði konan með krosslagðar hendur.

„Nú, kannski var það á miðvikudaginn“ giskaði Steinunn.

„”Þú veist greinilega ekkert um hvað þú ert að tala. Þú ert bara að búa eitthvað til. Nú sting ég upp á að þú hirðir þennan burkna …“

„Drekalilja …“ leiðrétti Steinunn, því jafnvel þótt hún væri í sjokki yfir þessum dapurlegu og óskiljanlegu fréttum fannst henni mikilvægt að kalla plöntuna sínu rétta nafni.

„… og farir heim til þín. Og ef þú veist um lykla að íbúðinni þætti mér vænt um ef þú gætir sett þá í póstkassann niðri.“ Konan greip air fryerinn og pokann með jólagjöfunum og skellti þessu hranalega í fangið á Steinunni. Þvi næst tók hún í öxlina á henni og stýrði henni út úr íbúðinni.

„En hvað með köttinn?“ náði Steinunn að spyrja um leið og hún steig yfir þröskuldinn.

„Hvaða kött?“ hvæsti konan og lokaði á eftir henni.

Um hádegisbilið á aðfangadag stóð mamma Steinunnar á stigapallinum og bankaði taktinn í “Saltkjöt og baunir, túkall“ á dyrnar. Eftirvæntingarsvipurinn í andlitinu leyndi sér ekki.

„Náðirðu?“ spurði hún án þess að heilsa.

„Sæl mamma. Gleðilega hátíð!“

„Svona, hvernig gekk? Segðu mér það!“ Hún minnti Steinunni á barn sem heimtar að fá að vita hvað það fái í jólagjöf.

„Fínt á þér hárið. Hvaða litur er þetta?“ Steinunn ætlaði að snerta hár mömmu sinnar sem vék sér fimlega undan.

„Ég veit alveg að þú ert búin að fá að vita…“

„Ég náði, en ég veit ekki mikið meira en það:“

„Ókei.“ Hún horfði rannsakandi á Steinunni og andaði hægt og meðvitað frá sér með stút á munninum. „Þá ferðu varla að hætta núna? Ha?“

„Nei, ætli það. Það væri nú soldið skrýtið að hætta þegar maður er hálfnaður. Svo skilst mér að þetta skáni eftir því sem á líður.“

„Gott … gott.“ Mamma hennar lauk við útöndunina. Þungu fargi virtist af henni létt og nú leyfði hún sér loks að brosa svo skein í tennurnar – drifhvítar í tilefni jólanna. Hún seildist ofan í handtöskuna sína og dró upp böggul vafinn í jólapappír sem hún rétti Steinunni. Á pakkanum var ekkert kort. „Hérna, smá sárabót. Þetta er svona rosa góð ilmsápa og skrúbbur. Til að örva blóðrásina.“ Steinunn tók við pakkanum.

„Finnst þér ég þurfa á því að halda?“

„Hverju?“

„Að örva í mér blóðrásina“? Þögnin varð aðeins of löng til að svarið sem fylgdi hljómaði sannfærandi.

„Nei, nei, eða … jú, ég held að við höfum bara öll gott af því. Ég á líka svona bursta“ laug hún. Eftir stutta þögn spurði Steinunn hvort það mætti ekki bjóða henni inn fyrir og sparkaði í skópar sem stóð í gangveginum. Mamma hennar rogaðist inn í íbúðina með stóran kassa sem var pakkað inn í sams konar gjafapappír og sá fyrri. Á hann vantaði líka kort. „Ertu búin að öllu?“ spurði hún án þess að fá svar. Hún svipaðist um í íbúðinni og stóðst ekki mátið að gefa frá sér hnuss yfir því hvað henni fannst heimilið púkalegt og lítið jólalegt. „Hvaða lykt er þetta“ spurði hún og fitjaði upp á trýnið.

„Ég kveikti á reykelsi“ svaraði Steinunn.

„Ó, þetta minnti mig á lykt af hreingerningalegi.“ Hún rétti Steinunni stóra pakkann. „Vessgú og gleðileg jól.“ Hún faðmaði Steinunni ekki að sér heldur klappaði henni á öxlina með flötum lófa. Eins og hún stjakaði við rollu í réttum. Svo gekk hún inn í eldhúsið og settist við eldhúsborðið þar sem hún bjóst við að verða boðið upp á kaffi og jólasmákökur. „Hvað ætlarðu að hafa?“

„Ef þú ert að spyrja hvað verði á matseðlinum þá verða rækjur í hlaupi með kaldri kokteilsósu í forrétt. Í aðalrétt verður auðvitað Hamborgarhryggur með heitri rjómalagaðri sósu og brúnuðum kartöflum og rauðkáli og baunum í öllum regnbogans litum, smjörsteiktum sveppum og hnetusteik fyrir þá sem eru vegan og í eftirrétt verður heimalagaður Toblerone ís með Toblerone íssósu – líka heimalagaðri, að sjálfsögðu.“

„Hver er vegan?“ spurði mamma hennar þegar hún var búin að sjá fyrir sér allan þennan mat.

„Enginn, móðir“ dæsti Steinunn. „Þetta var djók. Það er enginn að koma í mat.“

„Æ, ertu alveg viss um að þú viljir ekki koma með okkur austur í kvöld?“

Steinunn rifjaði upp svona aðfangadagskvöld í bústaðnum sem hún hafði tekið þátt í fyrir nokkrum árum þegar mamma hennar og kærastinn voru nýbyrjuð saman. Hún sá fyrir sér hvernig þetta myndi þróast. Um leið og þau kæmu í bústaðinn yrði tekið upp freyðvín til að tríta sig á meðan steikin mallaði í ofninum. Fljótandi glasahaldarar í nuddpottinum. Svo væri breezerin ómissandi á meðan þau sjænuðu sig eftir pottinn og rauðvínsbeljan yrði mjólkuð með matnum fram eftir kvöldi og á eftir yrði þeytt saman eggnogg til að sötra með eftirréttinum. Eftir matinn beið koníakið og líkjörinn eftir því að sjálft Nóa konfektið yrði dregið fram. Steinunni fannst þetta ekki vera stemmning sem hún þyrfti á að halda einmitt núna – eða nokkurn tíman í framtíðinni.

„Nei takk. Ég held að ég sé ekki sérlega skemmtilegur félagsskapur þessa dagana.“

„Láttu ekki svona“ sagði mamma hennar og kleip hana aðeins of fast í handlegginn. „Þú mátt ekki dæma þig alltaf svona hart. Gefðu sjálfri þér meiri séns. Það er algjör óþarfi að rakka sjálfa þig alltaf niður.“ Steinunn dró höndina að sér og gekk að ísskápnum. Þar sem hún hafði ekki átt neitt sérstakt erindi í ísskápinn vissi hún ekki að hverju hún leitaði. Að endingu tók hún út mjólkurfernu og spurði mömmu sína hvort hún vildi ekki mjólk í kaffið. „Nei takk, ég er með mjólkuróþol.“ Hún gretti sig. „Mér verður svo rosalega bumbult af mjólkurvörum“ sagði hún og glefsaði í gyðingaköku. „Bakaðir þú þetta sjálf?“

„Nei mamma, ég keypti þetta. Í fyrra.“ Mamma hennar virti fyrir sér hálfétna smákökuna og hélt áfram að tyggja. Með kökuna í munninum sagði hún: „Þú ættir að vita hvað ég fékk góðar smákökur hjá Erlingi og Stínu.“

„Ha?“ Mamma hennar áttaði sig á því að hún hefði sennilega talað af sér.

„Mmmm… ég kom bara aðeins við hjá þeim. Ég stoppaði eiginlega ekki neitt. Fór bara inn með eina jólagjöf á leiðinni hingað.“

„Er ekki í lagi með þig? Erlingur er nýbúinn að yfirgefa mig og þú ferð með jólagjöf til hans!“

„Æ, ég var búin að eyða svo löngum tíma í að prjóna handa honum þessa fallegu peysu og mig langaði svo mikið til að gefa honum hana. Ég þekki engan annan sem myndi passa í þessa peysu. Svo kom okkur Erlingi líka alltaf svo vel saman og ég vona svo sannarlega að það breytist ekki þó að þið hafið hætt saman.“

„Við hættum ekki saman mamma. Erlingur fór frá mér. Án nokkurs fyrirvara“ svaraði Steinunn.

„Heldurðu að þú sért sú eina sem líður illa út af þessu?“

„Ha?“

„Hefurðu kannski ekkert pælt í því hvernig mér hefur liðið?“

„Nei, satt að segja…“ Steinunn fann fyrir gamalkunnu samviskubiti yfir því að hafa verið ónærgætin við mömmu sína. Hún vildi gjarnan losna við þessa tilfinningu svo hún stóð á fætur og gekk fram í stofu. Hún opnaði svaladyrnar, kraup niður við dyrnar og dró að sér svalt loftið. Hún teygði höfuðið út fyrir þröskuldinn og lagði andlitið í mjúkan jólasnjóinn sem beit hana í kinnarnar. Þetta endurtók hún nokkrum sinnum áður en hún stóð á fætur og sneri aftur inn í eldhúsið. Á bakaleiðinni heyrði hún malið í mömmu sinni sem virtist ekki meðvituð um að Steinunn hefði farið fram.

„Það var bara huggulegt hjá þeim. Ósköp lítið en snoturt. Ég held að hún sé alveg smekkkona hún Stína. Hún hafði bakað handa honum fjórar sortir af smákökum.“ Steinunn settist aftur við eldhúsborðið.

„Ég veit alveg af hverju ég dæmi mig svona hart, mamma. Það er af því að þú hefur alið þetta upp í mér.“ Steinunn hækkaði róminn. „Þú hefur alltaf talið mér trú um að ég sé ómöguleg og allt sé mér að kenna. Og núna getur þú ekki einu sinni sýnt mér stuðning. Þú getur ekki staðið með mér, dóttur þinni, og … og tekið minn málstað. Nei, þér finnst mikilvægara að þið Erlingur getið áfram verið góðir vinir og skipst á jólagjöfum. Í staðinn fyrir að standa einu sinni með mér.“ Steinunn sló í borðið. Á meðan hún talaði hélt mamma hennar áfram að drekka úr kaffibollanum. Hún hélt honum þétt upp að munninum eins og til að skýla sér fyrir orðunum. „Og svo eyðirðu löngum tíma í að nostra við að prjóna á hann peysu! En hvað gefurðu mér? Ilmsápu. Og skrúbb! Til að örva í mér blóðrásina! Af hverju gafstu mér ekki peysu mamma? Hvenær prjónaðir þú síðast eitthvað á mig?“ Mamma hennar vogaði sér loks að leggja frá sér kaffibollann.

„Sko, sápan er reyndar alls ekki það eina sem þú færð frá mér. Þú sást kannski að ég var líka með mjög stóran pakka handa þér.“

„Æ, fyrirgefðu. Hvernig læt ég? Ég get ekki beðið eftir að taka upp ryksuguna frá þér“ sagði Steinunn hæðnislega.

„Hvernig vissir …?“ Mamma hennar þagnaði og leit niður á eldhúsborðið. Eftir dágóða stund helti hún sér meira kaffi í bollann til að skola niður ársgamalli smákökumylsnunni sem sat föst í þurrum kverkunum. Loks rauf Steinunn þögnina og sagði stillilega:

„Það sem ég myndi allra helst óska mér í jólagjöf frá þér, móðir mín, er að þú reyndir einu sinni að vera með mér í liði. Eða jafnvel bara að vera í klappliðinu mínu. Heldurðu að þú gætir kannski hugsað þér það?“ Mamma hennar brosti á meðan hún lék einleik á borðplötu með plastnöglum: so–fa–mí–re–do, so–fa–mí–re–do, so–fa–mí–re–do. Svo sagði hún:

„Ertu alveg viss um að þú viljir ekki koma með okkur austur í bústað?“

Þessi síðustu jól Steinunnar í Dvergabakkanum urðu jafnframt fyrstu jólin sem hún hafði ekkert jólatré á heimilinu. Engar blikkandi jólaseríur og ekkert skraut eða glottandi jólasveinar. En hún kveikti á nokkrum kertum og hlustaði á fallega tónlist. Og hún ættleiddi köttinn sem fór að gera sig heimakominn hjá henni og enginn af nágrönnunum kannaðist við. Hún fékk nokkrar jólagjafir og fyrir utan ryksuguna kom hún þeim fyrir í einu horni stofunnar. Undir borðinu þar sem drekaliljan blómstraði í air fryernum.