Elísa Jóhannsdóttir

Við fyrstu sýn leit hún út eins og raunverulegt barn, liggjandi í barnakerru með heklað teppi yfir sér, dúðuð í rauðan kuldagalla með ljósbleika húfu og vettlinga. Textinn við auglýsinguna tók þó af allan vafa, konan sem setti myndina inn var að óska eftir barnafötum á elsku litlu reborn dúkkustelpuna sína. Ég grandskoðaði myndina þótt ég væri í vinnunni og ætti ekki að vera að leita að kuldagalla handa eldri syni mínum á vinnutíma. Það voru til dúkkur á heimilinu, því ég hafði gefið sonum mínum dúkkur. Mér fannst mikilvægt að strákarnir mínir hefðu leyfi til að vera mjúkir, leika með dúkkur, klæða sig í pils eða prinsessukjóla og setja á sig kórónur. Þeir léku sér hinsvegar lítið með dúkkurnar og höfðu báðir misst áhugann viku eftir að þeir fengu þær. Það voru líka venjulegar dúkkur úr leikfangabúð, ekkert líkar þessum reborn dúkkum. Eitthvað gerði að verkum að skoðaði myndina aftur um kvöldið og fljótlega var ég komin á reborn-síður og farin að skoða þær næstum daglega. Ég sagði við sjálfa mig að ég væri bara að reyna að dreifa huganum, reyna að hugsa um eitthvað annað en hvort ég ætti að skilja við Val.

Á þessum tíma kom sá yngsti undir, alveg óvænt. Ég var hvorki líkamlega né andlega tilbúin. Viðar Karl, sá elsti, var orðinn fjögurra ára, Stefán var tæplega tveggja og ég var rétt farin að kannast við sjálfa mig aftur. Orkan mín var að aukast svo ég varð öskureið þegar ég sá tvö strik í glugganum á óléttuprófinu. Einhvern veginn fannst mér Valur eiga sök á því hvernig fyrir mér var komið þótt ég segði ekkert, enda var hann spenntur fyrir þriðja barninu. Hann hafði líka sloppið vel á meðan ég sat uppi með stanslausar svefntruflanir og óseðjandi þörf strákanna fyrir mig og bara mig. Að vera eftirsóttasta manneskjan á heimilinu vakti með mér svo mikla innilokunarkennd að ég ýtti Val ósjálfrátt frá mér. Mér fannst hann gagnslaus og uppáþrengjandi.

⁂

Þegar ég varð ólétt í fyrsta skipti, að Viðari Karli, lá ég á bæn fyrstu mánuðina. Ekki stelpa, plís ekki stelpa. Ég bað ófædda barnið afsökunar jafnóðum og lofaði að elska það sama hvað. Ég óskaði þess að Valur væri einn af þeim sem gæti bara búið til stráka þótt ég vissi að það væri líffræðilega ómögulegt. Ég gat ekki útskýrt almennilega af hverju ég vildi ekki stelpu, allt í mér sagði bara nei.

Ég sagði vinkonum mínum að ég vonaðist til að eignast strák en bætti því við að ég myndi auðvitað elska litla stelpu jafn mikið og að kynið skipti í raun ekki máli. Ég mætti meiri skilningi en ég bjóst við, því tvær úr hópnum voru búnar að eignast börn og áttu báðar stelpur.

Guð minn góður, óttinn um allt sem gæti gerst er svo miklu meiri, sögðu þær óðamála hvor ofan í aðra.

Ég tók hjartanlega undir með þeim þótt ég efaðist um að það væri ástæðan fyrir kvíðahnútnum sem ég fékk í magann.

Valur varð aldrei var við að ég væri að hugsa neitt í þessum dúr. Hann pældi lítið í barninu fyrr en leið á meðgönguna og þá varð hann upptekinn af stjörnumerkinu sem það yrði í. Þremur vikum eftir fæðinguna útbjó hann stjörnukort.

Þetta er svo rosalega góður vegvísir að persónuleikanum, sagði hann við mig þegar hann kom heim úr vinnunni með kortið hans Viðars Karls útprentað.

Ég sat límd við eitt hornið á sófanum með Viðar á brjósti. Mér leið eins og níðþungri mjólkurkú, eins og öll orka færi í að framleiða mjólk og stara á barnið. Líkami minn var mér jafn ókunnugur og á meðgöngunni, allur mjúkur þar sem hann hafði áður verið stinnur, og ég var með verki í herðum, mjóbaki og mjöðmum sem ég hafði aldrei fundið fyrir áður.

Já æðislegt, sagði ég. Við höfum samt ekkert við þetta að gera fyrr en hann eldist.

Við getum undirbúið okkur fyrir það, sagði Valur og veifaði blöðunum.

Svo lagði hann þau á sófann við hlið mér og fór að ganga frá upp úr innkaupapokunum. Ég fletti ekki einu sinni blöðunum, ég kunni ekkert að lesa í þetta þótt Valur hefði útskýrt einhver atriði fyrir mér. Hringlaga uppdrátturinn með strikunum, merkjunum og gráðunum út um allt minnti mig bara á eðlisfræði. Hann kallaði fram úr eldhúsinu að hann myndi að byrja að lesa úr þessu með aðstoð handbókarinnar eftir kvöldmat og senda mér svo niðurstöðurnar í tölvupósti.

Magakveisan hófst daginn sem Valur byrjaði aftur að vinna. Viðar grét og öskraði til skiptis í tæplega þrjá mánuði. Hann þagði aðeins með brjóstið uppi í sér og þá var ég í símanum. Ég leitaði endalaust lausna við kveisunni og svo líka hægðatregðu, niðurgangi, bólum, útbrotum, skán í hársverði og ýmsu fleiru. Valur fór í vinnuna, las í stjörnukortið, eldaði mat, fór í bakarí og bauð fólki í heimsókn. Á þessum tíma bjuggum við í agnarlítilli stúdentaíbúð og hún var undirlögð af ungbarnadóti. Ömmustóll, bílstóll og vagn stóðu inni á gólfi, risastór brjóstagjafapúði var alltaf í sófanum ásamt bleyjuklútum, blettóttum af mjólkurgubbi og ungbarnakúk. Pelar, snuð og mjólkunargræjur nýkomnar úr suðu lágu iðulega til þerris á viskustykki í eldhúsinu sem var í raun bara innrétting á einum vegg í stofunni. Ilmurinn af mér og brjóstamjólkinni var yfir öllu. Fyrstu vikurnar eftir fæðinguna kom ekki einu sinni svitalykt af mér og mér fannst Valur líka ilma eins og hann nærðist á mjólkinni úr mér. Hann var fullkomlega samdauna þessu og fannst alger óþarfi að ryðja stofuna og lofta út áður en einhver kom í heimsókn. Ég tók út fyrir að fá gesti inn á mig og inn í þetta ástand, en ég hafði það ekki í mér að neita Val um það. Hann virtist ekki taka eftir neinu og var svo glaður og stoltur að ég kreisti bara fram enn eitt brosið.

Þráin eftir einveru rak mig út í göngutúr einn sunnudaginn. Viðar Karl var enn sofandi þegar ég kom aftur heim og Valur sá líklega hvað ég var dauf þegar ég kom inn því hann faðmaði mig þétt að sér. Þá fann ég óvænt af honum gamalkunnan ilm og öfundaði hann svo mikið af því að vera hann að ég fór að gráta.

⁂

Á milli okkar Vals hefur ríkt fullkomið traust alveg frá byrjun sambandsins. Reyndar var það fyrsta hugsun mín þegar ég sá hann í partýi hjá vinkonu minni, að þessi væri heiðarlegur. Hann stóð í stórum strákahópi inni í eldhúsi með bjórflösku í hönd. Birtan féll þannig á andlitið að hann virtist berskjaldaður þar sem hann brosti skeptískur út í annað í hring af strákum sem reittu af sér brandara og hlógu óþægilega, þar til hann virtist skyndilega fá nóg. Hann hristi höfuðið, smeygði sér inn í hringinn og gekk þvert í gegnum hann.

Hey, ekki svona viðkvæmur, kallaði einn á eftir honum.

Hann leit ekki einu sinni við og virkaði svo sjálfsöruggur. Hann var minni en hinir strákarnir, lágvaxinn en samt ekki lítill. Þegar hann kom út úr hringnum stefndi hann óvart beint á mig og uppgötvaði um leið að ég hafði verið að horfa á hann. Þá fyrst varð nektin í augunum algjör. Ég vissi strax að eitthvað gæti orðið. Kannski sá hann það sama í augunum á mér. Að minnsta kosti hikaði hann ekki þegar hann sveif á mig.

Æfir þú kannski fótbolta?

Ég hristi höfuðið nei og reyndi að setja upp dularfullan svip. Við hlið mér héldu vinkonur mínar áfram að tala um einkunnirnar sem þær höfðu fengið úr prófunum en hann horfði sallarólegur á mig.

Ég æfi blak, sagði ég eftir smástund þótt ég væri nýbyrjuð og bara búin að fara á eina æfingu með vinkonu minni. Ég var á öðrum bjór og orðin notalega slök í öllum líkamanum.

Ég heiti Valur, en ég er krabbi, þú veist, sagði hann og benti á strákahópinn fyrir aftan sig.

Nei, ég veit ekki, svaraði ég og hló. Ég heiti Barbara, kölluð Bíbí.

Komdu aðeins með mér Bíbí, sagði hann og rétti fram höndina.

Hann leiddi mig á eftir sér burt frá stelpunum, fram í litla stofu yfirfulla af fólki og svo gengum við um húsið sem var svo þröngt að panelklæddir veggirnir virtust taka utan um okkur. Þetta var gamalt bárujárnshús sem ilmaði af við og reykelsi en ég fann líka daufa rakspíralykt þar sem ég gekk á eftir honum. Það voru engin sæti laus í stofunni svo hann leiddi mig fram á gang að mjóum tréstiga upp á aðra hæð. Það brakaði í stiganum þegar hann settist næst veggnum og klappaði á tröppuna við hlið sér. Þar kom ég mér fyrir, þétt upp við hann.

Ég er semsagt í krabbamerkinu. Krabbar eru mjög miklir fjölskyldumenn og systir mín er í fótbolta, þess vegna varð ég svona pirraður þegar strákarnir gerðu grín að kvennaboltanum. Ekkert er kröbbum mikilvægara en fjölskyldan … og svo eru þeir dálítið auðsærðir.

Hann horfði beint á mig og brosti breitt allan tímann sem hann talaði. Ég hló enn meir.

Er systir þín í alvörunni í fótbolta?

Hún er í landsliðinu. Viltu vita meira um krabba?

Ég kinkaði kolli eins og dáleidd, ég sat svo nálægt honum að ég uppgötvaði að það var ekki húsið heldur hann sem ilmaði svona dásamlega af rakspíra með brenndum viðartónum. Hann fór yfir helstu einkenni fólks sem fæddist í krabbamerkinu. Svo taldi hann upp algenga galla eða tilhneigingar í fari krabba sem gátu verið til vandræða og lagði mat á sjálfan sig með stigagjöf sem mér þótti enn fyndnara. Ég vissi ekki hvort hann var raunverulega fyndinn eða hvort ég hló af einskærum taugatitringi. Mér fannst hann svo aðlaðandi að mig langaði að skríða upp í fangið á honum, bráðna saman við hann. Í staðinn lagði ég höndina á hnéð á honum, sagðist skilja hann og horfði í augun á honum þar til hann kyssti mig.

Á ég ekki að gera stjörnukort fyrir stelpuna einhvern tímann? spurði hann feimnislega í lok kvölds.

Nei takk, sagði ég og hló, en við getum alveg hist aftur.

Hann hefur alltaf haldið því fram að þessi ræða um krabba hafi sprottið ósjálfrátt upp úr honum. Hann hafi verið stressaður og viljað vera fullkomlega hreinskilinn um sjálfan sig. Ég hef enga ástæðu til að draga það í efa. Við byrjuðum saman eftir þetta kvöld, svo varð ég ólétt, svo giftum við okkur og svo komu þrír fullkomnir gullmolar í röð.

⁂

Ég reyndi að gera allt rétt með strákana mína. Ég gekk í spjallhópa á Facebook með viðeigandi árganganafni, las bækur um meðgöngu og næringu á meðgöngu, skráði mig í meðgöngujóga, las fæðingarsögur og lærði að anda.

Í meðgöngujóganu heyrði ég í fyrsta sinn um óþægilegar hugsanir sem leita á sumar nýbakaðar mæður. Hugsanir eða ímyndanir um að meiða barnið, drekkja því í baðinu, henda því út um glugga eða bara missa það í gólfið. Jógakennarinn talaði eins og þetta væri ekki óalgengt, það kom mér á óvart. Ég vissi að þetta myndi ekki koma fyrir mig.

Ég gekk um gólf með syni mína öskrandi á öxlinni tímunum saman í nokkrar vikur eftir fæðingu hvers og eins. Ég velti því fyrir mér þá hvort hugsanirnar væru að koma, hvort þetta væri ekki rétta stundin fyrir þær að ryðjast inn í hugann eða hvort það væri öfugt, þær leituðu á mann við að sjá barnið rólegt. Sjá litlu ósjálfbjarga veruna sem vissi ekkert hvað hún vildi annað en brjóst að sjúga, hendur að sinna og augu að viðurkenna tilvist sína dag og nótt út í það endalausa.

Ég hef aldrei heyrt annað eins, sagði mamma reiðilega þegar ég sagði henni frá þessu með hugsanirnar.

Hún hélt á frumburði mínum á öxlinni og gekk um gólf með hann vælandi og öskrandi til skiptis eins og hann var í klukkutíma eða tvo eftir hverja gjöf yfir daginn.

Ég lá eins og slytti á sófanum og sá eftir því að hafa sagt já þegar hún bauðst til að kíkja við og ganga um gólf með Viðar. Þetta átti að heita hvíld fyrir mig en hún talaði allt of hátt yfir honum grátandi, rödd hennar jafn skerandi og gráturinn í höfðinu á mér. Hann grét alltaf sárar ef einhver annar en ég gekk um gólf með hann.

Það er allt í lagi að leggja barnið frá sér stöku sinnum inni í herbergi og loka í fimm mínútur til að fá smá hvíld ef það grætur mikið. Hún horfði á mig alvarleg. Það skaðar engan og einn daginn hættir hann að gráta og þá er kveisan búin.

Ég lá í sófanum með höfuðið á púða og kinkaði kolli, en leið eins og ég væri svíkja hann. Það var ekki séns að ég gæti sofnað inni í herbergi hlustandi á þetta, og ef ég sofnaði þá myndi ég bara hrökkva upp við skyndilega þögnina ef hann sofnaði líka.

Hún hélt áfram: Ég vona að ljósmóðirin sem kemur heim til þín sé ekki að rugla þig í ríminu með einhverri þvælu, það eru alltaf einhverjar bylgjur í gangi og allar reglur um umönnun ungbarna breytast reglulega. Þú manst að þú veist best þegar kemur að þínu barni.

Ég veit ekki neitt, hugsaði ég, því ég var svo þreytt að mér leið eins og ég væri alltaf á kafi, öll hljóð og skynjun afskræmd svo heilinn var hættur að skilja, hættur að bregðast eðlilega við. Ég hafði hellt súrri mjólk í kaffið mitt um morguninn og verið búin með stóran bolla þegar Valur fékk sér kaffi og uppgötvaði að mjólkin var súr. Ég hafði hvorki tekið eftir bragðinu né kekkjunum á tungunni fyrr en hann sagði þetta. Hann hafði hlegið að mér og líklega hefði ég hlegið með ef mig hefði ekki langað til að kyrkja hann frekar. Hann slapp ótrúlega vel á meðan ég var alltaf ósofin og búin að missa vonina um að fá einhvern tímann heilan nætursvefn næstu mánuði.

Ljósmóðirin sem kemur er yndisleg, hrökk upp úr mér.

Mamma hló og það kom upp í mér óvænt löngun til að slá hana. Hún hló svo kalt með Viðar grátandi á öxlinni.

Sárin á geirvörtunum á mér voru gróin og það var engri annarri en ljósmóðurinni að þakka. Hún hafði sest hjá mér í sófann, tekið um brjóstið á mér til að sýna mér hvernig gripið um geirvörtuna átti að vera og troðið geirvörtunni upp í Viðar. Svo hafði hún kippt henni út og troðið upp í hann á ný og látið mig herma eftir sér þar til ég náði þessu. Í næstu heimsókn hafði hún kennt mér að gefa Viðari liggjandi, svo næturnar yrðu þægilegri fyrir mig.

Og hún segir það sama og þú um þetta allt, bætti ég við þótt það væri ekki alveg satt. Þær mamma áttu það aðallega sameiginlegt að hafa báðar sagt að magakveisan gengi yfir. Ég vildi bara að mamma hætti að tala, sem var ósanngjarnt gagnvart henni því hún var að reyna að vera hjálpleg. Samt stóð ég upp, gekk til hennar og tók Viðar af henni.

Takk fyrir komuna mamma.

Viðar róaðist aðeins í fanginu á mér og fór að væla lágt og nudda höfðinu við brjóstið á mér þótt hann væri nýbúinn að drekka. Þetta er bara tímabil, hugsaði ég í þúsundasta skiptið, setti hann á öxlina og strauk yfir bakið á honum.

Á ég að fara? Ég var að koma og er ekki einu sinni búin að fá kaffi, sagði mamma.

Já mamma, þetta var vond hugmynd. Ég get ekki sofnað á meðan hann grætur svona. Ég legg mig bara með honum á eftir.

Hún vissi vel að þótt ég legði mig með honum hrykki ég upp við hvert einasta hljóð sem frá honum kom og hvíldist ekki neitt. Hún gerði samt eins og ég bað um og fór.

⁂

Við mamma vorum alltaf tvær, skytturnar tvær. Bestu vinkonur í öllum geiminum sagði hún oft þegar ég var lítil. Hvorug okkar leit á kærastana hennar sem hluta af fjölskyldunni þótt þeir hafi flestir búið hjá okkur. Frá því að ég var tæplega eins árs og til tvítugs átti hún fimm kærasta alls. Pabbi minn var aldrei inni í myndinni, nema sem skrýtin nærvera á mynd innan um aðrar myndir af fjölskyldumeðlimum á skenk í stofunni. Hann hafði farist rétt eftir að ég fæddist. Farist. Það var orðið sem mamma notaði alltaf og sem barn náði ég aldrei almennilega utan um hvað það þýddi, aðeins að hann hefði dáið á einhvern virkilega slæman hátt sem hún vildi ekki ræða.

Hún er enn með síðasta kærastanum í röðinni, Nonna, en ég rugla alltaf saman þessum þremur sem komu á undan. Mér fannst þeir aldrei koma mér neitt við þótt þeir byggju hjá okkur, enda skiptu þeir sér ekkert af mér. Mamma átti þá ein á sama hátt og hún átti bílinn sinn ein og hún átti mig ein. Barbara er meira en nóg fyrir mig, sagði hún stundum þegar barneignir komu til tals á þessum árum. Ég hrósaði sigri í hvert sinn. Í nokkur ár var mín versta martröð sú að mamma eignaðist annað barn með einhverjum kærastanum.

Um daginn rakst ég á einn þessara þriggja úti í matvörubúð, við hillurnar með tei og kaffi. Ég tók reyndar ekki eftir honum fyrr en hann heilsaði mér, og þá þekkti ég hann ekki. Hann var orðinn gráhærður og gamall með þykkar snjóhvítar augabrúnir. Ég hélt að þetta væri starfsmaður í sundlauginni sem ég fer oft í með strákana og að hann ætti eitthvað erindi við mig. Þegar hann byrjaði að spyrja hvar ég væri að vinna og hvort ég ætti börn kom líklega einhver svipur á mig því hann beið ekki eftir svari heldur spurði hvernig mamma hefði það. Þá tengdi ég loksins, en samt ekki alveg. Ég mundi ekki hvort hann var sá sem bauð okkur í skíðaferð á lúxushótel á Ítalíu, sá sem vildi alltaf fara í fjallgöngur um helgar eða þessi með frjókornaofnæmið sem heimtaði samt að við færum í útilegu eitt sumarið og við lentum í stanslausri rigningu allan tímann. Mér hefur alltaf fundist þeir vera nánast sami maðurinn. Það sem gerir illt verra er að þeir hétu svo svipuðum nöfnum, Kári, Kjartan og Grjóni, sá síðastnefndi hét reyndar Sigurjón en við notuðum aldrei það nafn. Kannski man ég svona lítið eftir þeim af því að þetta var á unglingsárunum. Ég var tíu til fimmtán ára og hafði meiri áhuga á mínu eigin lífi og vinum en kærustunum hennar mömmu.

Ég man í raun heldur ekki vel eftir Bjarti, þeim fyrsta sem bjó hjá okkur, nema sem tilfinningu, hlýrri nærveru og söknuði. Þau voru saman í þrjú ár, en skildu rétt fyrir fimm ára afmælið mitt. Ég man ekki eftir skilnaðinum, né hvenær Bjartur flutti út. Ég man bara eftir tilfinningunni þegar ég opnaði pakkann frá honum í afmælinu og sá bleika bangsann. Þetta var draumabangsinn minn en Bjartur var hvergi nærri þegar ég opnaði gjöfina, hann sá mig ekki og ég saknaði hans óskaplega. Ég man ekkert eftir afmælinu sjálfu, gestunum eða hvað ég fékk frá mömmu heldur aðeins þessu augnabliki þar sem ég sat á gólfinu með bangsann og hvað ég knúsaði hann ofboðslega fast, en fannst það samt ekki nóg.

Þessi bangsi var sú fyrsta í röð gjafa sem hann sendi mér á jólum og afmælum næstu þrettán árin. Lengi vel furðaði ég mig á því að hann skyldi aldrei koma í afmælið mitt né láta sjá sig á jólunum, hann hringdi ekki einu sinni. Eftir ellefu ára afmælið mitt spurðu tvær bestu vinkonur mínar út í þennan gaur sem gaf mér svona fínar gjafir en var ekki einu sinni frændi minn. Ég sagði þeim hvernig í pottinn var búið.

Vá, hvað hann er klikkaður, sagði önnur þeirra. Pabbi minn hringir að minnsta kosti stundum.

Upp frá því kölluðum við hann klikkaða kærastann þegar við ræddum hann og það festist við hann í huga mér þótt ég ræddi hann sjaldan við þær. Þessar vinkonur áttu báðar foreldra sem höfðu skilið og það var alltaf eitthvað að koma upp á í samskiptum við foreldra þeirra, en hjá mér var aldrei neitt nýtt að frétta.

Innra með mér átti ég í stormasömu sambandi við Bjart. Kveðjurnar á afmælis- og jólakortunum voru hlýjar og gjafirnar hugulsamar, alltaf það sem var í tísku hjá stelpum á mínum aldri og oft eitthvað sem ég hafði óskað mér. Ég hélt sérstaklega upp á þessar gjafir en hataði um leið tilfinningarnar sem þær vöktu. Um að ég væri bæði sérstök í hans huga og einskis virði. Ég var reið út í hann fyrir að senda gjafir en koma aldrei sjálfur og þá rann hann einhvern veginn saman við látinn föður minn og tilfinningarnar urðu enn sterkari. Honum þótti ekkert vænt um mig, heldur einhverja fallegri og betri stelpu sem hann ímyndaði sér að ég væri. Stundum gældi ég við þá hugmynd að hann væri raunverulegur faðir minn, mamma hefði komið í veg fyrir samband okkar og væri að ljúga að mér um manninn á gulnuðu myndinni í stofunni. Ég fann aldrei neina tengingu við þann á myndinni, sem hræddi mig. Ég var svo tóm gagnvart honum að það hlaut að vera eitthvað að mér. Sama hvað ég starði á myndina og reyndi að kreista fram tilfinningar þá kom ekki neitt.

Á tímabili horfði ég mikið á flókna og dramatíska sjónvarpsþætti og sápuóperur. Ætli það hafi ekki verið upp úr því sem ég fékk þá flugu í höfuðið að klikkaði kærastinn væri að fylgjast með mér. Mér tókst að sannfæra sjálfa mig um að hann væri í einhverjum sjúkum leik með tilfinningar mínar og fylgdist með viðbrögðum mínum úr fjarlægð. Það væru faldar myndavélar í herberginu mínu, kannski í bleika bangsanum sem ég hafði sofið með í fanginu frá því að hann gaf mér hann í fimm ára afmælisgjöf. Einn sunnudag í desember missti ég mig gersamlega eftir að hafa grandskoðað bangsann í hundraðasta sinn án þess að finna nokkuð. Ég spretti upp saumunum aftan á höfðinu á honum, reif allt tróðið út og sneri andlitinu á rönguna.

Augun voru steypt hart plast sem innihélt ekki myndavélar. Það var heldur engan vélbúnað að finna í búknum.

Þótt ég væri orðin fimmtán ára hágrét ég á meðan ég tróð öllu inn í bangsann aftur og saumaði saman hnakkann á honum með nál og tvinna. Bangsinn varð aldrei samur. Andlitið á honum bar það með sér að hafa verið misþyrmt og hnakkinn var alltaf úr lagi, sama hvað ég reyndi að koma honum í samt horf.

⁂

Það var á sölusíðu fyrir barnaföt á Facebook sem ég sá dúkkuna í rauða gallanum. Á annarri mynd sem konan birti var dúkkan í hvítum blómakjól og með ljóst hár á kollinum. Það heltók mig einhver tilfinning sem ég veit ekki hvernig á að lýsa en líktist helst þrá, og á sama tíma einhverri undarlegri skömm. Í kjölfarið uppgötvaði ég heilan heim sem mig hafði ekki grunað að væri til, allskonar dúkkur í líki ungbarna af öllum kynþáttum og á öllum aldri upp í þriggja ára. Sumar eins og umskiptingar en aðrar svo krúttlegar að þær minntu fremur á engla en börn. Í kjölfarið uppgötvaði ég real-born dúkkurnar, gerðar í líki raunverulegra lifandi barna, og þótt þær væru krúttlegar fannst mér eitthvað óhugnanlegt við þetta. Samt gat ég ekki hætt að skoða og las á heimasíðu framleiðandans um hvernig þær hitnuðu í fangi og fljótlega var ég farin að ímynda mér hvernig það væri að halda á fullkomlega hljóðlausum og hlýjum kroppnum. Á sama tíma bað ég og vonaði að barnið sem ég gekk með væri drengur.

Ég hætti að skoða dúkkurnar um það leyti sem Jón litli fæddist. En það var aðeins hlé sem entist ekki nema í tvo mánuði, þá byrjaði ég aftur. Ég horfði á löng viðtöl á netinu við fólk sem átti svona dúkkur og hvernig það annaðist þær. Svo horfði ég á myndbönd um hvernig þær urðu til og viðtöl við dúkkugerðarfólkið um vinnuna sem fór í hverja og eina. Á sölusíðunni sá ég reglulega dúkku sem ég gat hugsað mér en næst þegar ég komst í að skoða var sú sem ég hafði sett í körfuna iðulega seld. Ég vissi líka að ég var ekki að fara að kaupa dúkku. Þrátt fyrir stóra samfélagið og alla reddit-þræðina vissi ég að áhugi minn á þeim gat vart talist eðlilegur. Ekki í íslensku samfélagi. Ekki hjá ofurvenjulegri giftri konu með þrjú ung börn. Ég vistaði uppáhalds myndirnar mínar lengst inni í tölvunni, í möppu inni í möppu inni í möppu inni í læstri möppu sem þurfti lykilorð til að opna. Allar myndirnar voru af stelpudúkkum.

⁂

Þegar ég varð átján ára fékk ég sent afmæliskort og blað frá banka með upplýsingum um lokaðan reikning í mínu nafni með svo hárri innistæðu að ég hefði getað keypt mér ágætan bíl fyrir hana. Í kortinu útskýrði Bjartur að hann hefði lagt peninga inn á þennan reikning mánaðarlega frá því að þau mamma skildu svo ég hefði einhvern sjóð þegar ég færi út í lífið.

Nokkrum dögum eftir afmælið mitt beið ég með hnút í maganum eftir því að mamma kæmi heim úr vinnunni. Það var eini tími dagsins sem við vorum tvær einar því Nonni, kærastinn hennar, kom alltaf heim stuttu síðar. Ég hellti upp á kaffi, setti tvo bolla við hlið kaffikönnunnar og sat tilbúin við eldhúsborðið þegar hún kom inn. Ég bað hana að setjast niður og sýndi henni kortið og blaðið. Hún las kortið frá honum en rétt leit á blaðið frá bankanum áður en hún skutlaði því kæruleysislega aftur yfir til mín og hristi höfuðið.

Hann lét alltaf eins og hann væri pabbi þinn og hefði einhvern rétt.

Hvað áttu við?

Þú veist alveg hvað ég á við, en það var enginn lagalegur grundvöllur fyrir því, þú varst mitt barn en ekki hans.

Lagalegur grundvöllur fyrir hverju?

Ættleiðingunni.

Hún stóð upp, greip annan bollann og náði í mjólk inn í ísskáp.

Hvaða ættleiðingu?

Það kom svipur á hana sem ég þekkti frá því að ég var lítil. Þetta var strangur svipur sem sagði að ég ætti ekki að láta svona því ég vissi betur. Ég vissi ekki betur en þagði, af gömlum vana. Hún settist aftur niður við eldhúsborðið.

Hann vildi ættleiða þig eins og þú kannski manst. Hann var byrjaður að tala um það löngu áður en við hættum saman, svo þú ættir alvöru pabba.

Hárin risu á handleggjunum á mér og svitinn spratt fram í handarkrikunum. Ég vissi að hún var að segja satt, mér fannst mig ráma eitthvað í þetta en átti samt erfitt með að trúa þessu. Hún sneri bollanum í hringi á borðinu og stúderaði mynstrið áður en hún hélt áfram.

Mér fannst það ekki góð tilhugsun, sjálfrar mín vegna. Það var eitthvað óþægilegt við það hvernig hann var við þig, hvað hann virtist dýrka þig. Hann talaði aldrei um að giftast mér, bara að ættleiða þig, eins og þetta tvennt færi ekki saman.

Hún leit upp og horfði á mig.

Ég veit að þetta hljómar asnalega, eins og ég hafi verið afbrýðisöm kannski, en mér fannst ekki eins og hann væri á leiðinni að biðja mín. Sambandið var bara svo þægilegt aðallega, hann var þægilegur og áreiðanlegur maður, góður við þig, og þetta var allt svo ágætt þar til við fórum að fara í taugarnar á hvort öðru. En þú dýrkaðir hann.

Hún hristi höfuðið örlítið þegar hún sagði þetta og mér leið eins og ég ætti að svara fyrir það.

Ég man ekkert eftir þessu mamma.

Hún dæsti.

Þessi pabbahegðun varð öll ýktari þegar við vorum alveg að hætta saman og mér fannst það óeðlilegt. Ég veit ekki hvort það var óeðlilegt, ég get alveg séð það núna að honum leið örugglega eins og hann væri að missa barnið sem hann leit á sem sitt, vildi kannski sýna það og sanna fyrir mér. Kannski skynjaði hann að ég var að kólna gagnvart honum löngu áður en ég áttaði mig á því. En þú varst ekki barnið hans. Með ættleiðingu hefði hann orðið jafnrétthár mér og getað tekið allskonar ákvarðanir um líf þitt og ég var eiginlega bara hrædd um að við yrðum hlekkjaðar við hann að eilífu. Þannig að ég sagði nei.

Ég stóð upp og náði í hinn bollann en fékk mér ekki kaffi því hnúturinn í maganum á mér hafði stækkað eftir því sem leið á samtalið. Ég náði mér í djús inn í ísskáp, hellti í bollann og settist aftur við borðið.

Þú ætlaðir aldrei að hætta að spyrja um hann. Þú saknaðir hans alveg rosalega. Svo loksins þegar þú virtist vera búin að jafna þig þá byrjaði það allt upp á nýtt, þegar hann kom þarna í skólann til þín. Manstu eftir því?

Ég mundi það vel. Ég var nýbyrjuð í sex ára bekk þegar hann kom inn á skólalóðina í frímínútum og hóaði í mig. Ég þekkti hann strax og langaði til að hlaupa í fangið á honum en þorði því ekki. Í staðinn gekk ég til hans alveg að drepast úr feimni og svaraði varla nokkurri spurningu. Ég var samt himinlifandi yfir heimsókninni og sagði mömmu frá henni þegar við komum heim. Ég hafði aldrei skilið af hverju hann kom aðeins í þetta eina skipti.

Ég hringdi auðvitað í hann og sagði honum að hann ætti ekki að vera að rugla þig í ríminu, þetta væri áreitni og ég vildi ekki þurfa að hringja á lögregluna.

Jesús mamma.

Hún þagnaði með þrjóskusvip á andlitinu.

En svo mátti hann alveg gefa mér gjafir?

Krakkar elska pakka Bíbí. Mér leið eins og … ég gat ekki …

Hún hallaði undir flatt, dró inn andann eins og hún ætlaði að segja eitthvað meira en hætti við og fékk sér sopa af kaffi.

Ég er að hugsa um að hafa samband við hann, segja takk eða eitthvað, fyrir peningana.

Það kom skrýtinn svipur á mömmu en hún kinkaði kolli.

Finnst þér ekki að ég ætti að gera það?

Ekkert endilega, en … ef þú heldur að það geri eitthvað fyrir þig.

Hún hafði varla sleppt setningunni þegar við heyrðum að lykli var stungið í skrána og dyrnar að íbúðinni opnuðust. Mamma stóð strax á fætur, greip kaffibollann sinn, opnaði uppþvottavélina og dró efri grindina út. Hún stansaði þar, með bollann í hönd.

Ég gerði mitt besta Bíbí, ég get alveg lofað þér því. Kannski gerði ég ekki allt rétt en ég reyndi, og sem móðir gat ég – hún bankaði kaffibollanum í hjartað – veitt þér meira en hann hefði nokkurn tímann getað gert.

Nokkrum dögum síðar sendi ég honum skilaboð. Það liðu ekki nema tuttugu mínútur frá því að ég sendi skilaboðin að hann hringdi og bauð mér í heimsókn síðar sama dag.

Hann bjó ásamt fjölskyldunni sinni í raðhúsi í Bökkunum svo ég tók strætó í Mjódd. Þótt það væri stuttur spölur frá strætóstoppistöðinni og heim til hans var leiðin upp í móti með vindinn í fangið. Ég stóð á öndinni þegar ég kom að húsinu. Ég var búin að fletta honum upp á Facebook og skoða myndir af honum svo ég vissi hvernig hann leit út, næstum nákvæmlega eins og ég mundi. Samt var það eins og högg í magann að sjá hann lifandi kominn þegar hann opnaði dyrnar.

Komdu inn komdu inn.

Kryddaður og sætur heimilisilmur tók á móti mér fyrir innan. Hann lokaði dyrunum og niðurinn í rokinu og bílunum sem ég hafði heyrt alla leiðina uppeftir hvarf algerlega. Hann stóð sem steinrunninn og horfði á mig þar til hann virtist átta sig.

Viltu ekki hengja upp úlpuna? spurði hann og reif upp skáphurð en benti samtímis á snaga sem voru festir lágt á einn vegginn. Á snögunum héngu gallajakki og pollaföt.

Ég lét úlpuna falla af öxlunum en hikaði á milli skápsins og snaganna. Hann stökk til mín, tók úlpuna og hengdi hana á herðatré inn í skáp við hliðina á kápum og frökkum. Svo lokaði hann hurðinni að skápnum og sneri sér við.

Má ég faðma þig?

Hann horfði á mig nákvæmlega eins og ég hafði svo oft ímyndað mér sem barn að pabbi minn myndi gera.

Jájá.

Hann tók varlega utan um mig og yfirþyrmandi tilfinningin kom á óvart. Ég þurfti að beita mig hörðu til að fara ekki gráta. Mér fannst ég eiga heima í þessum faðmi. Hlýjan streymdi gegnum húðina, vöðvana og alla leið inn í beinin.

Hann var með köku, gos, kaffi og te á eldhúsborðinu fyrir okkur. Við drukkum kaffi og töluðum lengi saman. Svo bauð hann mér í mat helgina eftir til að hitta fjölskylduna.

Þau stóðu í hnapp í forstofunni þegar hann opnaði dyrnar fyrir mér. Kryddaði heimilisilmurinn fyllti vitin þegar ég kom inn og mér leið eins og húðinni hefði verið flett utan af mér. Forstofan var lítil svo konan og börnin stóðu eins og þéttur veggur í forstofudyrunum og horfðu á mig. Konan hét Marta en börnin Saga og Ívar sögðu þau mér áður en hann tók af mér úlpuna og hengdi inn í skáp. Hann faðmaði mig ekki.

Ég gleymdi alveg að sýna þér húsið þegar þú komst síðast, sagði hann svo og leit á konuna sína.

Ég kom ekki til að skoða húsið, svaraði ég án þess að hugsa.

Hann og konan hlógu og svo leiddi hún rúnt um húsið. Það var kveikt á ofninum í eldhúsinu og lyktin af tómötum og kjöti var ráðandi þar. Húsið var á þremur pöllum, tandurhreint og snyrtilegt. Á öllum hæðum var samskonar hvít ilmflaska í hillu sem framkallaði samfelldan sætkryddaðan ilm sem fyllti húsið upp í rjáfur.

Hann kom öðruvísi fram við börnin sín en mig og ég kannaðist við þessa hegðun úr heimsóknum til vinkvenna minna frá því að ég var lítil, eins og allt væri svo sjálfsagt. Auðvitað elskaði hann þau þótt þau væru ekkert sérstök. Þetta voru dæmigerðir íslenskir krakkar með glærhvíta vetrarhúð og ekkert sérlega fríðir. Ívar var níu ára og minnti á kúst, mjór og með músabrúnan brúsk á höfðinu. Saga var tólf ára og minnti á marglyttu því hún var öll mjúk á einhvern hátt og með þunnt ljóst hár niður á herðar. Þrátt fyrir rauðar bólur á hökunni og þrymlabólu á kinninni horfði hún sjálfsörugg beint í augun á mér þegar hún talaði.

Það eru tvö lasagna í ofninum, bæði vegan og með hakki. Saga sagði að þá gæti þetta ekki klikkað, sagði Bjartur þegar við settumst við borðstofuborðið.

Ég elska lasagna, sagði ég til að vera næs.

Saga brosti ljómandi brosi, alveg eins og pabbi sinn og það fór aðeins um mig. Ég myndi aldrei líkjast honum.

Ívar var kominn í sófann og búinn að kveikja á sjónvarpinu.

Ætlarðu ekki að sitja með okkur og kynnast henni Bíbí? spurði Bjartur.

Mig langar að horfa á þetta, svaraði Ívar án þess að líta á þau og kom sér fyrir í sófanum.

Bjarti virtist brugðið en Marta hló snöggum hlátri, greip vatnskaröflu og byrjaði að hella í glös.

Æi, það eru smá vonbrigði hjá honum, sagði Saga. Honum finnst þú vera fullorðin kona, hvíslaði hún svo og hló. Hún var sú eina sem virtist ósnortin af þessum óeðlilegu aðstæðum.

Ertu að æfa eitthvað? spurði hún mig.

Svo spurðu þau hvað ég ætlaði mér eftir menntaskóla og sögðu frá sjálfum sér. Bjartur sagði mér hvað væri að frétta af foreldrum sínum sem höfðu víst passað mig þegar ég var lítil. Ég var ekki viss hvort ég mundi eftir þeim, en hann bætti við að þau hlökkuðu til að hitta mig aftur. Og þótt Saga sæti þarna við borðið og hlustaði á allt saman þá endurtók hann að hann hefði alltaf litið á mig sem fyrsta barnið sitt.

Mér leið eins og fjöður væri strokið yfir allan líkamann á mér þegar hann sagði það. Marta brosti vingjarnlega allan tímann.

Saga er líka búin að vera spennt að kynnast loksins eldri systur sinni. Hún á engar frænkur né frændur á sínum aldri, svo þú getur rétt ímyndað þér.

Saga brosti aftur þessu ótrúlega brosi pabba síns. Ég reyndi að brosa líka en það þyrmdi yfir mig. Það var eitthvað við hana.

Allt kvöldið þráði ég að finna augu Bjarts hvíla á mér eins og þau gerðu þegar ég kom fyrst í heimsókn. Eftir því sem leið á varð þráin óbærilegri því hann leit ekki þannig á mig. Það var ekkert eðlilegt við þessar aðstæður en þau lögðu öll, nema Ívar, hart að sér að vera eðlileg og létu eins og það væri sjálfsagt að ég væri þarna og að loksins væri ég aftur hluti af fjölskyldunni. En mér leið eins og algerum aðskotahlut, ég átti ekki minn stað við eldhúsborðið, í borðstofunni, sófanum eða neins staðar annars staðar.

Ég fór aftur til þeirra í mat tveim vikum síðar og sagan endurtók sig, ég gekk inn húðlaus taugahrúga sem þráði eitthvað sem ekki varð fengið. Í þetta skiptið sögðu þau mér frá veislunni sem þau héldu alltaf á fyrsta í aðventu. Stórfjölskyldur beggja megin myndu mæta og ég yrði að koma og hitta alla sem hefðu ekki séð mig síðan ég var fjögurra ára. Ég lofaði að mæta, þótt tilhugsunin ein framkallaði kvíðahnút í magann.

Í lok kvölds keyrði Bjartur mig heim og þegar hann kvaddi tók hann í höndina á mér, kreisti hana og sagðist vera svo ánægður með að hafa fengið mig aftur inn í líf sitt. Svo horfði hann loksins á mig eins og hann hafði gert í fyrstu heimsókninni og sælan hríslaðist um mig. Ég sagði sömuleiðis og meinti það af öllu hjarta.

Ég gat ekki sofnað þegar ég kom upp í rúm. Hugmynd Ívars um að ég væri fullorðin kona sat í mér. Það var alveg rétt hjá honum því ég var orðin átján ára og löngu farin að hugsa um mig sjálf að mestu leyti. Bjartur og konan hans komu samt fram við mig eins og hálfgert barn. Ég var búin að fara yfir fyrri heimsóknir mörgum sinnum undanfarnar vikur og nú fór ég yfir kvöldið aftur og aftur þar til mér fannst ég vera að átta mig á einhverju. Átta mig á því að það stakk mig þegar Bjartur sagðist vera ánægður með mig, auk þess sem hann hafði horft skringilega á mig. Allt í einu fannst mér það ekki geta verið ég sem hann vildi, heldur sæi hann einhverja aðra stelpu, einhverja yngri og barnalegri. Hann vildi fá barnið sitt aftur en það var ekki hægt því ég var orðin átján ára, fullorðin kona.

Þegar klukkan var langt gengin í eitt eftir miðnætti sendi ég honum sms. Ég sagði honum að hann þyrfti ekki að hafa áhyggjur af neinu en ég myndi ekki koma aftur. Ég teldi það vera okkur báðum fyrir bestu. Svo þakkaði ég kærlega fyrir mig og óskaði þeim alls hins besta í framtíðinni.

Hann svaraði mér daginn eftir. Þá sagðist hann vera miður sín og lítið hafa sofið, hann vildi gjarnan að ég gæfi þeim annan séns. Þau væru svo glöð að hafa endurheimt mig og vildu að ég upplifði mig sem hluta af fjölskyldunni. Hann sendi mér nokkur skilaboð til viðbótar og reyndi að hringja. Ég svaraði ekki.

⁂

Fyrir nokkrum mánuðum var ég á leiðinni í rúmið þegar ég sá að það lágu ný stjörnukort undir tölvunni hans Vals á skrifborðinu í svefnherberginu okkar, sem var ekki óvenjulegt. Við hliðina á tölvunni var stjörnuspekihandbókin sem ég gaf honum fljótlega eftir að við kynntumst. En þegar ég var komin í náttkjólinn tók ég eftir því að hornið á efsta blaðinu skagaði út undan tölvunni og það var líklega það sem fékk mig til að líta aftur á borðið. Og þá sá ég það: Á hornið hafði verið handskrifað nafnið mitt, Bíbí. Ég dró heftið undan tölvunni, sá fæðingartímann, blótaði mömmu í huganum og rauk fram í stofu þar sem Valur sat í sófanum fyrir framan sjónvarpið.

Nú fórstu langt yfir strikið, hvæsti ég á hann, lágt til að vekja ekki strákana, og veifaði blöðunum.

Þetta var línan sem ég hafði dregið í upphafi sambandsins, ég vildi ekki að hann teiknaði upp og læsi í stjörnukortið mitt. Hann hefur gert kort fyrir alla strákana, mömmu, Nonna og fleiri í fjölskyldunni. Hann gerir kort fyrir alla sem vilja og það er fullkomlega ofar mínum skilningi hvað hann nennir að tala við fólk um persónuleika þess, tilfinningar og tilhneigingar. Hann hefur oft nefnt að gera kort fyrir mig líka, en ég hef alltaf þvertekið fyrir það. Og þótt ég treysti honum fullkomlega hafði ég á sínum tíma látið mömmu lofa mér því að gefa honum ekki upp fæðingartímann minn ef það kæmi einhvern tíma til tals.

Hvernig á ég annars að skilja hvað þú ert að hugsa eða hvað er í gangi, spurði hann lágt og rólega.

Þú býrð með mér og ættir að geta lesið í aðstæður, auk þess er ég bara ógeðslega þreytt alltaf, hvæsti ég.

Í raun og veru var vandinn að mínu mati sá að hann var orðinn óþolandi. Honum fannst ekkert mál að hafa eignast þrjú börn á fimm árum. Líf hans var dásamlegt, allt sem hann hafði dreymt um var að rætast, nema hvað hann átti þreytta og fúla eiginkonu.

Ég var ekki byrjaður á neinu Bíbí, þetta eru bara grunndrög og ég er ekki …

Það skiptir ekki máli.

Ég fleygði blöðunum í sófann og fór inn í svefnherbergi, lokaði á eftir mér og læsti. Ég kom mér fyrir uppi í rúmi með tölvuna í fanginu öskuill. Traustið á milli okkar var farið í mínum huga.

Allar dúkkurnar sem ég hafði sett í körfu voru greinilega löngu seldar. Ég leitaði lengi og fann loks dúkku sem mér leist vel á. Hún var á stærð við fimm til sex mánaða barn, glærhvít á hörund með ljósan dún á kollinum. Ég smellti henni í körfu og hélt áfram að skoða, setti tvær til viðbótar í körfuna og bar þær svo saman. Valur kom ekki einu sinni á eftir mér inn í herbergi að ræða málin eða biðjast afsökunar. Það var eitthvað við þessa fyrstu, hún minnti mig á sjálfa mig þegar ég var ungbarn, eða kannski sá ég syni mína í henni, ég veit það ekki alveg. Skyndilega var ég komin í greiðsluferlið með hana, án þess að hugsa, en þó meðvituð um að ég væri að panta real-born dúkku, eftirgerð barns sem var til einhvers staðar í alvörunni. Ég hikaði örlítið en svo hugsaði ég að það skipti í raun engu því þetta voru bara dúkkur og svo sló ég inn númerið á kreditkortinu.

Þegar ég var búin að borga og fá staðfestingu á pöntuninni í tölvupósti tók ég aðra ákvörðun. Ákvörðun sem ég áleit óumflýjanlega. Ég ætlaði að skilja við Val.

⁂

Saga hringdi í mig þremur dögum eftir heimsóknina. Ég veit ekki hvort ég hefði svarað hefði ég áttað mig á að þetta væri hún. Mér hafði ekki dottið í hug að hún myndi hafa samband, en hún hringdi og spurði hvort ég vildi koma með sér í bíó. Hana langaði að sjá einhverja mynd sem allar vinkonur hennar voru búnar að sjá, þær hefðu farið á hana kvöldið sem ég kom í mat. Henni leið eins og lúða að vera ekki búin að sjá þessa mynd. Ég gat ekki sagt nei. Hún minntist ekki einu orði á pabba sinn né skilaboðin sem ég hafði sent, heldur stakk bara upp á því að við hittumst í Kringlubíói og ég samþykkti ósjálfrátt.

Hún var öðruvísi þegar foreldrar hennar voru ekki nærri, ekki jafn varkár. Við töluðum um myndina, skólann og vinkonur hennar áður en við gengum inn í salinn og ég áttaði mig á að hún var þroskaðri en ég hafði gert ráð fyrir.

Pabbi varð rosalega hissa þegar ég sagðist vera að fara í bíó með þér, sagði hún þegar myndin var búin og við stóðum á ganginum fyrir framan bíóið.

Ég fraus í sporunum og hún stoppaði líka.

Nú, sagði ég.

Já hann var alveg fáránlega hissa, sagði hún og flissaði aðeins. Ég spurði hvort ég mætti ekki hitta þig ein, hvort það yrðu alltaf að vera við öll.

Svo þagnaði hún og leit í kringum sig, hópur af krökkum á hennar aldrei gekk hjá í átt að veitingastöðunum.

Og hvað sagði hann við því?

Hann sagði bara jú auðvitað, ég mætti alveg hitta þig ein. Svo vildi hann vita hvort ég hefði stungið upp á þessu eða þú og svo lét hann mig fá miklu meiri pening fyrir bíó en venjulega.

Hún horfði á mig útundan sér. Mig langaði að sökkva ofan í jörðina, ég kom ekki upp orði, ég gat ekki útskýrt þetta fyrir henni. Ég hafði ekki leitt hugann sérstaklega að henni eða þeim hinum þegar ég skrifaði skilaboðin.

Pabbi er búinn að vera eitthvað svo „tense“ að ég spurði hann ekkert um símanúmerið, ég stalst bara í símann hans og fann það.

Ég leit aftur á hana og þá rann loks upp fyrir mér að hún vissi ekkert um skilaboðin.

Ég var mjög glöð að heyra í þér, sagði ég.

Hún brosti breitt og leit á skóna sína.

Þetta var góð hugmynd, að hringja bara, að þora því.

Mamma var búin að segja að það væri ekkert öruggt að við tvær yrðum eitthvað vinkonur eða eitthvað. Sama þótt pabbi minn hefði verið pabbi þinn í þrjú ár þegar þú varst pínulítil. Ég var næstum því ekki búin að hringja en svo hugsaði ég bara æi fokk it.

Við hlógum báðar. Svo stakk ég upp á að við fengjum okkur pitsu og Saga var til í það.

Bjartur minntist aldrei á skilaboðin sem ég hafði sent og ekki Marta heldur. Ég mætti í aðventuboðið og það var eins og allir væru jafn vandræðalegir yfir þessu og ég. Foreldrar hans voru bara hæfilega áhugasöm, og pressan sem ég hafði gert ráð fyrir varð aldrei neitt í líkingu við það sem ég hafði ímyndað mér. Ég mætti í jólaboð og matarboð eftir þetta, ekki öll en samt mörg og smám saman vandist þetta. Oft leið mér eins og ég tilheyrði næstum fjölskyldunni. Bjartur var mjög ánægður og við urðum vinir, en það var Saga sem breytti öllu. Við náðum saman. Hún varð mér fljótlega eins og systir og mér fór að finnast ég ekki geta án hennar verið. Við töluðum saman daglega næstu tíu árin og erum ennþá mjög nánar. Hún hlær alltaf að því að ég vilji ekki láta Val gera stjörnukort fyrir mig, hún fékk sitt frá honum fyrir löngu síðan.

⁂

Morguninn eftir var mér runnin reiðin, nei ég get ekki skilið við Val, hugsaði ég yfir kaffibollanum með strákana smjattandi á morgunmatnum við eldhúsborðið. Þegar Valur var farinn af stað með strákana í skóla og leikskóla gekk ég frá í eldhúsinu áður en ég fór í vinnuna. Ég braut saman tóman kassa undan kornflexi og ætlaði að setja hann í pappaboxið í ruslaskápnum og sá þá stjörnukortið mitt. Það var búið að rífa það snyrtilega í fjóra búta og þarna lá það næstum eins og til sýnis. Það þyrmdi yfir mig við að sjá þetta, feginleiki, vonbrigði og samviskubit allt á sama tíma. Samviskubitið var sterkast, hann hafði bakkað strax kvöldið áður á meðan ég sat öskuill inni í herbergi og pantaði mér rándýra handgerða dúkku á netinu. Af hverju varð ég svona reið? Þetta voru svo lítil svik í raun, bara eitthvað kort með teikningu sem lýsti því hvernig stjörnurnar röðuðu sér upp í himingeimnum á því augnabliki sem ég fæddist. Ég trúði ekki einu sinni á þetta.

Ég á hana skilið, hafði ég hugsað þegar ég pantaði dúkkuna. Valur hafði keypt risastóran stjörnukíki stuttu áður svo mér fannst ég mega kaupa mér það sem mig langaði í, sama hvað það var dýrt og fáránlegt. Eini munurinn var að stjörnukíkirinn var líka hugsaður fyrir strákana, hann ætlaði að kenna þeim á stjörnurnar og himingeiminn og þeir áttu bækur um þetta allt saman. Ég var bara að panta skrýtna dúkku.

Ég sótti dúkkuna á þjónustuborð í Kringlunni stuttu síðar og fór með hana í vinnuna. Þar geymdi ég hana í lítið notaðri geymslu í tvo eða þrjá mánuði án þess að taka hana úr kassanum.

Það var ekki fyrr en nýlega, þegar Valur fór í veiðiferð yfir heila helgi, sem ég gat loksins farið með
dúkkuna heim. Ég sendi strákana í næturpössun til mömmu á laugardagskvöldinu. Um kvöldmatarleytið tók ég dúkkuna upp úr kassanum inni í svefnherbergi, lagði hana á hjónarúmið og fékk mér rauðvínsglas. Hún var dúkkulegri en ég hafði búist við. Hún var með þunna hvíta húfu með útsaumuðu D-i í uppábrotinu og það var hlýr tónn í hvíta húðlitnum sem fór ótrúlega vel með músabrúnu hártjásunum sem slæddust undan húfunni. Hún virtist ögn sólbrún og var öll búttuð og krúttleg.

Ég tók dúkkuna upp og þreifaði á henni allri, hún var svöl viðkomu en samt mjúk og með barnslega þyngd í sér. Ég tók hana í fangið eins og ég var vön að gera við strákana litla og það kom skrýtin tilfinning yfir mig. Það kom mér á óvart hvað hún var létt en þyngdin í höfðinu virtist samt hárrétt fyrir sex mánaða barn. Í augnablik fannst mér ég halda á raunverulegu barni. Svo potaði ég í magann á henni og hann gaf eftir, en ekki eins og lítil barnabumba því búkurinn var úr taui og einhverskonar grjónum. Það lagði daufan og sætan ilm af henni. Þegar ég þrýsti nefinu í magann á henni fann ég að ilmurinn kom þaðan, en ekki af fötunum. Að því loknu kom ég henni fyrir á handleggnum, lokaði augunum smá stund, stóð svo upp án þess að líta á hana og gekk um íbúðina.

Það ríkti óvenjuleg og sjaldgæf þögn í íbúðinni þegar enginn var heima nema ég og útvarpið lágt stillt í eldhúsinu. Nú heyrði ég dynki úr öðrum íbúðum á meðan ég gekk um. Mér leið eins og lífið væri annars staðar, eins og ég hefði gengið um dyr inn í hliðarheim innan íbúðarinnar. Engin börn og enginn eiginmaður, allt gat gerst án þess að neinn vissi, en um leið var allt við það sama. Ég gekk að gluggunum í stofunni og horfði út yfir á næstu blokk, ilmurinn af dúkkunni lék um vitin og mér leið eins og enginn sæi mig, enginn gæti mögulega séð mig. Svo virti ég gluggana fyrir mér. Þeir voru nýlegir og öll fögin með barnalæsingu. Það var ekki hægt að henda neinu stærra en pappahólki innan úr klósettrúllu út, nema öryggið væri tekið af og til þess þurfti lagni, svo börn gætu ekki gert það. Þá gæti ég reyndar hent sjálfri mér út um gluggana líka því þeir opnuðust svo vel. Ég gekk fram í eldhús með dúkkuna, sá flöskuna og mundi eftir tómu rauðvínsglasinu inni í svefnherbergi. Ég fór inn og lagði hana á rúmið mitt, náði í meira rauðvín og horfði á hana á meðan ég drakk næsta glas.

Hún virtist næstum lifandi. Ég tók hana í fangið og fór fram, fékk mér aftur í glasið, settist í sófann með hana og kveikti á sjónvarpinu. Hún hitnaði fljótt og það var næstum eins og að vera með sofandi barn á bringunni. Ég knúsaði hana dálítið en fann um leið að þetta var bara dúkka og hún fór umsvifalaust svo mikið í taugarnar á mér að ég fékk tár í augun. Ég stökk á fætur, fór aftur inn í svefnherbergi og lagði hana á rúmið. Svo fór ég fram og hellti restinni úr flöskunni í glasið mitt, settist fyrir framan sjónvarpið og hélt áfram að horfa á einhverja gamla og lélega bíómynd. Ég ímyndaði mér að barnið svæfi inni í rúminu mínu. Svo rann eitthvað óþol á mig. Ég gafst upp á bíómyndinni og náði í kassann utan af dúkkunni, braut hann saman og setti fram í forstofu svo ég gleymdi ekki að losa mig við hann áður en strákarnir kæmu heim. Síðan fann ég til gamla ungbarnasæng sem ég gat pakkað dúkkunni inn í. Ég var orðin skjálfhent þegar ég kom henni fyrir uppi í efri skáp í svefnherberginu.

Ég svaf illa og vaknaði nokkrum sinnum um nóttina við tilhugsunina um dúkkuna uppi í skáp. Mér fannst eitthvað rangt við að hafa hana þar, eins og hún ætti að vera í rúminu hjá mér eða í fallega umbúnu barnarúmi. Ég hafði ekkert undirbúið komu hennar, ekkert hugsað um hvar hún ætti að vera eða hvernig ætti að hugsa um hana eins og fólk gerði í myndböndunum á netinu. Ég hafði bara stungið henni inn í skáp.

Þegar ég vaknaði daginn eftir var ég bæði dauðþreytt og öskupirruð á sjálfri mér. Ég skildi ekki hvaðan þessar hugmyndir og samviskubit komu. Þetta var bara dúkka.

⁂

Ég flutti út frá mömmu þegar ég var rúmlega tvítug. Þá vorum við mamma og Nonni búin að búa saman í tæplega áttatíu fermetra þriggja herbergja íbúð í fjögur ár. Allt í einu fannst mér ég vera að kafna. Ég var byrjuð í háskólanum og vildi haga mínu lífi eftir eigin höfði, ekki þurfa að láta vita hvort ég kæmi í mat, færi á deit eða ætlaði á djammið. Ég sá ekki ástæðu til þess að vera áfram þarna þótt það væri ódýrara. Þannig að ég sótti um íbúð á stúdentagörðum og fór að leigja með vinkonu minni á meðan ég beið eftir úthlutun.

Mamma sagði mér sannleikann um uppruna minn kvöldið sem ég flutti út. Ég var að ná í síðasta smádótið til þeirra og Nonni að sækja pitsu handa okkur áður en ég færi í nýju íbúðina að koma mér fyrir. Mamma bað mig að setjast í sófann því hún þyrfti að segja mér svolítið. Svo gekk hún um gólf í smástund á meðan ég beið eftir að hún kæmi sér að efninu. Loks tók hún myndina af föður mínum af skenknum og ég hélt að hún ætlaði að gefa mér hana því ég var að flytja að heiman. Í staðinn stillti hún sér upp fyrir framan mig og lét myndina snúa að mér.

Þessi maður er ekkert skyldur þér, sagði hún. Ég keypti þessa mynd á nytjamarkaði.

Svo rétti hún mér rammann. Og einhverra hluta vegna virti ég ekki myndina fyrir mér heldur rammann sjálfan, hann var gylltur og gamaldags á einhvern hátt sem ég áttaði mig ekki alveg á. Það rann upp fyrir mér að þetta var ekki Ikea-rammi eins og allir hinir á skenknum. Ég hafði ekki tekið eftir því fyrr.

Eftir smástund sagði hún að sannleikurinn væri sá að hún vissi ekki hvað líffræðilegur faðir minn héti né hvar hann væri niðurkominn, hvort hann væri lífs eða liðinn. Hún hafði verið að vinna sem þjónn með námi áður en hún átti mig. Í eitt sinn var hún fengin til að þjóna í boði heima hjá einhverjum þingmanni sem hafði boðið danskri diplómatasendinefnd heim til sín í kokteil. Einn af gestunum hafði verið frekar ungur og myndarlegur, þau höfðu gefið hvort öðru auga á meðan hún þjónaði. Og þannig hafði ég komið undir, alveg óvart, á kyrru sumarkvöldi í garði á bak við eitthvað einbýlishús á Seltjarnarnesi. Mamma hafði verið svo hissa og sjokkeruð þegar hann elti hana út þegar hún var að ná í fleiri drykki að hún hafði ekki einu sinni spurt hann að nafni. Á eftir hafði hún tekið eftir giftingarhringnum. Hún vissi ekki hver hann var né hvað hann hét og þegar hún uppgötvaði að hún væri ólétt hafði hún ekki reynt að komast að neinu um hann.

Hún stamaði og tafsaði á meðan hún sagði mér þetta, eins og hún væri búin undir að ég fengi áfall yfir þessum óræða uppruna mínum. Svo lét hún fallast niður í annan hægindastólinn í stofunni og horfði út í loftið. Hún virtist úrvinda en það var ekkert nýtt.

Viltu vita eitthvað meira? spurði hún eftir smástund.

Nei nei.

Í öll þessi ár hafði ég starað á myndina en ekki fundið til neinnar tengingar við manninn á henni. Þegar ég var lítil hafði mamma talað um að faðir minn elskaði mig og fylgdist örugglega með mér að handan. Ég hafði upplifað hann eins og fjarlægan, alsjáandi guð og fundist það óþægilegt. Ég hafði aldrei haft neinar tilfinningar til hans, aðeins fundið fyrir samviskubiti yfir tilfinningaskortinum. Á unglingsárunum hafði það breyst tímabundið og þá hafði ég oft verið öskureið út í hann en reiðin hafði alltaf gufað upp þegar ég horfði á þessa mynd á skenknum, af alsaklausum manninum. Fyrsta tilfinningin þegar mamma sagði mér þetta var því léttir, gífurlegur léttir. Mér fannst ég fá staðfestingu á einhverju sem mig hafði alltaf grunað, eða jafnvel vitað innst inni.

⁂

Valur er nýfarinn út með eldri strákana tvo en sá yngsti er í lúr þegar ég tek dúkkuna fram enn einu sinni. Ég ætla að troða henni ofan í svartan ruslapoka og setja ofan í kassa með öðru dóti sem á að fara í Góða hirðinn. En þegar ég tek hana niður úr efri skápnum í svefnherberginu kemur einhver tregi yfir mig og ég faðma hana á ný, loka augunum og reyni að finna fyrir einhverju. Einhverri ást eða hlýju. En ekkert gerist, hugurinn reikar bara aftur í tímann, minningarnar flæða, og sama hvað ég reyni þá finn ég að þetta er bara dúkka.

Jón Bjaþtu vaknaðuh, segir mjóróma rödd og ég opna augun.

Yngsti sonur minn stendur í dyrunum með snuðið í munninum. Hann hefur aðeins sofið í tuttugu mínútur enda kominn á þriðja ár og næstum alveg hættur að leggja sig á daginn.

Má ég þjá? spyr hann.

Orðalaust legg ég dúkkuna á rúmið, hann kemur nær, tekur út úr sér snuðið og leggur við hlið hennar.

Vá mamma, hún er þvo þæt, segir hann væminni röddu. Hún er ðosalega þæt.

Svo biður hann ekki um leyfi heldur tekur dúkkuna varlega upp, faðmar hana að sér og kyssir á henni kollinn. Ég get varla lýst tilfinningunni sem fer um mig, gæsahúð, yfirþyrmandi sælu og sorg í einni svipan.

Þjáðu mamma, þjáðu hana, hvíslar hann og leggur hana ofurvarlega aftur á rúmið.

Já ég sé, segi ég lágt.

Í augnablik stöndum við saman í þögn og horfum á dúkkuna.

Hve á hana? spyr hann svo og lítur upp til mín.

Ég sé þrána í augunum á honum og blíðuna, finnst mér.

Þú, segi ég. Þú mátt eiga hana.

Mér finnst ég sjá gleðina hellast yfir hann. Hann tekur hana aftur í fangið og brosir breitt. Svo vaggar hann henni, leggur hana á öxlina og lítur upp til mín.

Viðar og Þtefán má ekki kakana, segir hann.

Þeir eiga líka dúkkur, segi ég, þeir elska líka dúkkurnar sínar, lýg ég. Þeir taka hana ekki af þér.

Ég ætla að grafa dúkkurnar þeirra upp úr kössunum undir rúmunum þeirra og minna þá á þær. Þeir höfðu sofið með litlu dúkkustrákana sína fyrstu næturnar eftir að þeir fengu þá í jólagjöf en svo misst áhugann og þess vegna höfðum við aldrei gefið þeim yngsta dúkku.

Þú ert beþta deppan, góð deppa, segir sonur minn við dúkkuna og faðmar hana þétt að sér.

Aftur flæða tilfinningarnar um mig. Hann snýr sér við og gengur út úr svefnherberginu í áttina að sínu eigin herbergi. Mér fallast hendur þegar ég horfi á eftir honum með höfuð dúkkunnar á öxlinni, alveg eins og pínulítill pabbi.