Fríða Ísberg

Sjónarhorn, segi ég hjónabandsráðgjafanum, sem situr, ekki gegnt mér, heldur sömu megin við sófaborðið, sympatísk kona um sextugt. Ef ég hefði hitt Hjálmtý ári fyrr, segi ég, hefði valdaójafnvægið legið í augum uppi, ég hefði enn verið lítil hrædd mús og mér hefði ekki dottið í hug að draga tilkall hans til heimsins í efa. En veturinn á undan hafði ýmislegt átt sér stað, segi ég hjónabandsráðgjafanum, ýmislegt sem hafði hækkað mig í loftinu, svo að þegar ég kynntist Hjálmtý sumarið 2012 á Mývatni, stóðum við, að minnsta kost að mínu mati, í augnhæð.

Fyrir það fyrsta hafði ég misst meydóminn, útskýri ég, allt of seint, auðvitað; átján að verða nítján ára, og þetta hafði breytt mér í hálfgert skrímsli. Loksins gat ég sofið hjá hverjum sem var hvenær sem var án þess að þurfa að leggja sérstakt vægi í verknaðinn. Í öðru lagi hafði femínisminn sigrað, strákavinir okkar gengu í stuttermabolum með mynd af Bríeti Bjarnhéðinsdóttur og enginn kallaði sig jafnréttissinna lengur. Í þriðja lagi hafði ég kynnst Láru.

Nú þegar ég sé hana fyrir mér, segi ég hjónabandsráðgjafanum, er nýfengið vald í öxlunum á henni, bakið breitt þar sem hún situr á veðruðu fjallahjólinu, þjóðvegurinn er bugðóttur, hún er frjáls, axlabreið, lappalöng, í gallabuxum og dökkblárri lopapeysu, ermarnar of stuttar, dökkbrúnt hárið flaksandi í hvítu kvöldinu. Ég var ástfangin af henni, ég hef aldrei getað eignast nýja vini án þess að verða ástfangin af þeim; dyrnar ljúkast upp og ég fæ að vera flónið sem ég er og víman –

Guðdómleg víman, segi ég, hristi höfuðið, brosi til hjónabandsráðgjafans.

Svona tenging á sér sjaldnar og sjaldnar stað eftir því sem ég verð eldri, held ég áfram, og hjónabandsráðgjafinn hripar eitthvað niður hjá sér, eins og lásinn innra með mér sé að verða stífur. Lára var bráðgreind en húðlöt, hafði fallið í nokkrum fögum og þurft að taka síðasta árið aftur. Þannig endaði hún með mér í bekk í MR. Við vorum nýútskrifaðar, heitfengar, hrokafullar og biðum óþreyjufullar eftir því að heimurinn áttaði sig á hæfileikum okkar. Lára hafði reddað okkur vinnu við gistiheimili móðurfjölskyldu sinnar yfir sumarið; við ætluðum í langt bakpokaferðalag sem við fórum auðvitað aldrei í og unnum þarna ásamt frændsystkinum hennar, þau keyrðu öll um sveitina á fjórhjólum, íslenskan þeirra svo fögur að hún gerði okkar skömm til.

Þetta var meiri erfiðisvinna en ég hafði búist við, segi ég hjónabandsráðgjafanum, að þrífa herbergi, að skipta um sængurver og ryksuga teppalagða ganga. Við fengum harðsperrur. Við fengum sigg á hendurnar. Eftir vakt skröltum við á hjólunum í kringum vatnið og Lára sýndi mér staðina sína.

Vatnið var yfirleitt blátt. Úr því risu grannir stapar líkt og steingert fólk. Undir yfirborðinu lágu djúpgræn konungsríki af kúluskít. Við gengum í gegnum dimmar borgir af svörtu hrauni og urðum skakkar og sögðum heimskulega, fyndna, fyrirsjáanlega hluti. Við böðuðum okkur í albjörtu miðnættinu í gjánni. Við gengum upp á leirbrúnt fjall og drukkum IPA bjóra og hveitibjóra og brjóstkassarnir á okkur rúmuðu ekki allt sem fyrir augu bar. Landslag hafði aldrei breytt skynjun minni áður, komið mér í vímu, lyft anda mínum upp í nýjar hæðir. Mývatn hvílir á skilum tveggja jarðskorpufleka og á hverju ári færast þeir þumalbreidd hvor frá öðrum. Þessi staður var á hreyfingu, hann andaði, reykur liðaðist upp úr hverum og jarðböðum, kvöldin titruðu, fjöllin virtust stækka og minnka á víxl. Úr austri gekk hraunið inn að landi og dreifði úr sér eins og sýking. Og þar, í miðju hrauninu, hafði mannfólkið reist stærstu byggðina; kirkju, leikskóla, matvörubúð.

Ég sá Hjálmtý fyrst bregða fyrir í gegnum glugga af annarri hæð, segi ég hjónabandsráðgjafanum. Ég var að skipta á rúminu, heyrði í fjórhjóli, leit út og sá hann ganga framhjá. Hann sá mig ekki. Fegurð hans þannig að hún vakti sjálfkrafa eftirtekt, ljóst hárið greitt frá andlitinu, hann var svolítið fínlegur, með líkamsgerð sem ég hef síðan tengt við leikara; í meðalhæð, grannur en stæltur, í réttum hlutföllum, gengur upp í hvað sem er; hetjuna, skúrkinn, soninn, föðurinn. Hann hvarf sjónum þegar hann nálgaðist gistiheimilið, útidyrnar opnuðust og lokuðust, dempað fótatak, því næst stóð hann á ganginum, rammaður inn í dyragættina og við tókum hvort annað út.

Hefurðu séð Braga? spurði hann, án þess að kynna sig.

Ég hristi höfuðið, hann hélt leit sinni áfram.

Þetta voru okkar fyrstu kynni, segi ég hjónabandsráðgjafanum. Stundum sytrar fólk svona inn í líf manns án þess að kynna sig, og úr verður langvarandi ástand þar sem maður veit ekki hvort eigi að heilsa manneskjunni eða ekki. Nokkrum dögum síðar hjóluðum ég og Lára framhjá honum; hann þóttist ekki sjá okkur og Lára þóttist ekki sjá hann.

Þessi gaur, sagði Lára, þegar við vorum komnar í örugga fjarlægð. Ég hata hann.

Nú? sagði ég, og leit rannsakandi á hana. Hafið þið – ?

Lára geiflaði munninn eins og henni yrði ómótt af tilhugsuninni.

Fyrsti kossinn minn, sagði hún. Sumarið fyrir tíunda bekk. Mjög mikil tunga.

Þú segir það um alla, hló ég. Sem var reyndar ekki rétt, en hún hafði sagt það um mig, nokkrum mánuðum fyrr, á bar niðri í bæ með tveimur vinkonum okkar. Við vorum fullar en alls ekkert svo fullar, við höfðum tekið eina fyrir í einu og gefið uppbyggilega gagnrýni.

Meiri slaka, hafði ég sagt við Láru. Opna meira.

Aðeins of mikil tunga, hafði hún sagt við mig.

Ég komst fljótt að því að Hjálmtýr vann á næsta gistiheimili í sveitinni, hann kom öll sumur til Mývatns, eins og Lára, en bjó í Reykjavík. Hann var tveimur árum eldri en ég, og leitaði oft að Braga eftir vinnudaginn. Hann var fyrirferðamikill, hávær, nærvera hans fór ekki framhjá neinum. Hann hló hátt, talaði hátt og nálgaðist fólk með því að gera grín að því. Ég gerði mér upp ástæður til þess að ganga framhjá þeim, þar sem þeir sátu í hálfopnum bílskúr og augu okkar mættust, stundum flóttaleg, stundum feimnisleg. Einu sinni kom hann að mér að syngja lag, ég var að skúra eitthvert baðherbergið og sá hreyfingu útundan mér, hrökk við, reif heyrnartólin úr eyrunum og þarna stóð Hjálmtýr, ég hef ekki hugmynd hversu lengi hann hafði fylgst með mér, hann hló, glitur í augunum.

Afsakið, sagði hann. Þú ert með svo fallega rödd.

Ég hlýt að hafa sannfært hann þarna, því upp frá þessu tók Hjálmtýr að heilsa mér eins og hann hefði beðið eftir mér, hann rétti úr sér þegar ég gekk framhjá bílsskúrnum, andlit hans brotnaði upp í stórt gleðibros, og ég gat ekki annað en svaraði í sömu mynt.

Nema auðvitað þegar Lára var með. Þá þóttumst við ekki sjá hvort annað.

Lára hefur alltaf átt í erfiðu sambandi við vald, útskýri ég fyrir hjónabandsráðgjafanum. Hún þarf að ráða. Ég komst fljótt að því að Hjálmtýr var leikarabarn, svolítill prins, sjálfsöruggur og tilætlunarsamur. Lára þoldi ekki að hún hefði látið glepjast af slíkum strák, að slíkur strákur ætti aðild að áfanga í lífi hennar. Fyrsti kossinn. Fyrirlitning hennar var ýkt, næstum því vandræðalega ýkt, skilaboðin skýr; hún hafði verið lítil og vitlaus og nú vissi hún betur.

Þetta er auðvitað eitthvað sem íslenskir foreldrar eiga að kenna krökkum um leið og þau komast á kynþroskaaldur, segi ég hjónabandsráðgjafanum, að Reykjavík er lítil. Að fara ekki í keppni á menntaskólaböllum um hver getur kysst flesta, því síðar meir mun allt þetta fólk þvælast fyrir þér, stundum á hverjum degi; ráða þig í vinnu, afgreiða þig um hádegismat, sækja barnið sitt í sama leikskóla og þú; mikil orka mun fara í að undirstrika þá staðreynd að þið laðist ekki hvort að öðru.

En semsagt, ég tók áliti Láru á Hjálmtý með fyrirvara, segi ég með skoplegri áherslu, af einhverri ástæðu finnst mér mikilvægt að halda stemningunni léttri með hjónabandsráðgjafanum. Það er að segja, held ég áfram, ég frestaði dómi á Hjálmtý þar til skýrari forsendur myndu bjóðast mér og ég þurfti ekki að bíða lengi. Sveitin öll hélt upp á Jónsmessunótt í skógarrjóðri nálægt Reykjahlíð, móttökunni var lokað og erlendum gestum boðið á fögnuðinn. Lára vildi ekki mæta fyrr en hálftíu, við kláruðum hvítvínsflösku, gengum niður á veg og húkkuðum okkur far á hátíðina.

Fuglarnir sungu tregafullir í lágnættinu. Við gengum hægt í gegnum strjálan skóg af greni og birki, drukknar af sólstöðunum. Síðan heyrðum við í honum. Lára nam staðar, leit á mig, dæsti af þjáningu og ranghvolfdi augunum, og svo kom mannsöfnuðurinn í ljós, tvö hundruð manneskjur í lopapeysum, innst í rjóðrinu sat Hjálmtýr á litlu heimagerðu sviði og söng með lokuð augun. Hann var ekki góður. Hann náði ekki að klára nóturnar og sleppti orðunum of fljótt með vandræðalegri íslenskri ensku.

Svona er þetta alltaf, sagði Lára. Alltaf sama helvítis gíslatakan.

Ég hló, við komum okkur fyrir á langborði hjá stórfjölskyldunni hennar Láru og drukkum bjór og einhver bauð okkur Tópas, og áfram kreisti Hjálmtýr upp úr sér lag eftir lag, neyddi okkur til að sitja undir þessu. Þetta var auðvitað óþolandi. Auðvitað myndi jafn slakur tónlistarmaður og Hjálmtýr sitja uppi á sviði í heila kvöldstund án þess að efast um hæfileika sína, á meðan ég sjálf myndi aldrei gera slíkt hið sama, þó svo að ég vildi þetta svið, þráði þetta svið.

Kvöldið leið, við urðum drukknari og grimmari og Lára fékk nóg. Hjálmtýr tók sér pásu á milli laga, seildist í nýjan bjór, fletti útprentaða heftinu sínu, Lára stóð upp og hrópaði að Anna Salvör myndi taka næsta lag.

Anna Salvör? endurtók ég og benti á eigin brjóstkassa, en fólkið var nú þegar byrjað að fagna og klappa og Lára dró mig á fætur, ég hristi höfuðið, Lára kinkaði kolli, hún ýtti mér að sviðinu, hjartað í mér tók að slá í dauðans ofvæni, Hjálmtýr brosti, rétti mér gítarinn, og ég tók aumingjalega við honum, skelfingin hafði tæmt höfuðið á mér, ég lagaði gítarólina og þreifaði á hálsinum, þetta var ódýr útilegugítar, ég strömmaði einn hljóm og byrjaði um leið að spila fyrsta lagið sem mér datt í hug, lag sem allir unglingar læra, Wish you were here með Pink Floyd, og ég heyrði hlátrasköll og klapp og blístur og einhver hrópaði að svona ætti að gera þetta, að ég ætti að sýna honum í tvo heimana. Ég leit ringluð á Hjálmtý sem stóð hjá og fylgdist grannt með mér, ég var nú þegar hálfnuð með fyrsta erindið, hann brosti út í annað, eins og sá sem hefur tekið áskorun, rjóður, með hendur í vösum og þetta blik í augunum, og það var þá sem ég áttaði mig á því að hann hafði nýlokið við að spila þetta sama lag, að ég væri að skora hann á hólm, og mér varð svo um að ég gleymdi hvar ég var í laginu og hummaði næstu línu, nærstaddir kölluðu textann til að koma mér aftur á rétta braut, ég lokaði augunum og ýtti mér inn í lagið.

Kannski er vandamálið, segi ég við hjónabandsráðgjafann, að ég hef aldrei fundið neitt sem jafnast á við þetta, vímuna að verða eitt með tónlistinni – að samstilla heila hjörð af fólki í sama andartaki. Við öskursungum, tvö hundruð fiskar í sömu skálinni, ár eftir ár, fagnaðarlætin brutust út, einhver kallaði á Hjálmtý að ég hefði rústað honum, hann kinkaði kolli, undirleitur, sigraður, lítið bros lék um varirnar, ég reyndi að ráða í þetta litla bros en náði ekki að greina milli auðmýktar og auðmýkingar, kannski var þarna vottur af hvoru tveggja, ég fékk samviskubit og rétti honum gítarinn en hann hristi höfuðið og sagði mér að spila áfram. Fleiri tóku í sama streng, en ég hristi höfuðið, ég vildi það ekki, raunverulega, ég hef alltaf kunnað að hætta áður en fólk fær leið á mér. Gítarinn var lagður til hliðar, Lára kastaði sér um hálsinn á mér, hló, sagði Svona hljóma alvöru hæfileikar, beint fyrir framan Hjálmtý, og teymdi mig aftur að langborðinu þar sem frændsystkini hennar hrópuðu meira, mér var réttur nýr bjór og Tópaspeli og ég var spurð hversu lengi ég hafði spilað, hvort ég hafði lært söng; jú, sagði ég, jú, ég samdi mína eigin tónlist, nei, ég hefði ekkert gefið út ennþá.

Ennþá! kallaði Lára. Bíðið bara!

Hjálmtýr settist ská á móti okkur við sama bekk, hann hafði ekki haldið áfram að spila. Ég fann fyrir augnaráði hans en nú mætti ég því ekki. Samviskubitið var horfið, þórðargleðin algjör; að hafa sýnt honum svolítið aðhald, þessum miðlungshæfileikaríka strák, að hann kæmist ekki upp með hvað sem var. Síðan þá hef ég auðvitað unnið alls konar sigra í tónlistinni; verðlaun, viðurkenningar, ég hef staðið á ótal sviðum fyrir framan ótal manns, en samt er ekkert sem kemst á við þessar fyrstu vímur, fyrstu sigra í ferli listamanns, þegar maður hefur allt að sanna og engu að tapa.

Sjá hann, sagði Lára, hún réði sér ekki af kæti. Loksins búinn að læra smá lexíu.

Við vorum að kýla upp, útskýri ég afsakandi fyrir hjónabandsráðgjafanum. Eins og þú veist var samfélagsleg staða ungra, myndarlegra karlmanna aðeins ýktari en í dag. Þeir komust upp með allt. Á sama tíma vorum við kallaðar ílát og sjálfsalar; vinkonuhópurinn minn var kallaður Hlaðborðið. Ég hafði alist upp við raunverulega kvenfyrirlitningu og nú fengum við að hleypa þessari sömu fyrirlitningu lausri á strákana.

Finnst þér samt ekki áhugavert, spyr ég hjónabandsráðgjafann, hvað orð eins og kvenfyrirlitning er orðið þvælt? Hugtök sem voru okkar helstu vopn fyrir minna en áratug; forréttindi, feðraveldið – jafnvel orðið femínismi – eru veðruð, slitin, bitlaus. Þó svo að ég viti að þau séu ómissandi, að ég eigi þeim allt að þakka, þá situr samt eftir þessi þreyta gagnvart þeim, nánast óþolinmæði, eins og gagnvart foreldri sem er að segja gamla sögu af sér í hundraðasta skiptið og þú þarft að halda aftur af þér að segja ekki að þú vitir, að þú hafir heyrt þetta áður.

Engu að síður, segi ég, hugsaði ég stanslaust um Hjálmtý eftir þessa nótt í rjóðrinu. Ég þráði að sigra hann aftur, sanna mig fyrir honum, ég vildi hann jafnmikið og ég vildi hafna honum. Hann tók að koma daglega til að finna Braga eftir vinnudaginn, hló hærra þegar ég gekk framhjá, við byrjuðum að skiptast á einni og einni setningu. Hann spurði mig spurninga, hvað ég væri að hlusta á, hvað ég væri að lesa, hvort það væri eitthvað plan næstu helgi. Ég fór alltaf áður en samræðurnar urðu lengri, það var mín leið til þess að stjórna aðstæðunum. En þegar Lára vann á kvöldvöktum fór ég ein á flakk um sveitina í von um að rekast á Hjálmtý, ég gekk út að Grjótagjá, að Dimmuborgum, ég hjólaði út að Höfða og vonaði að hann myndi finna mig undir skjálfandi bleikum himnum –

Hann gerði það aldrei. Vikurnar liðu og smám saman áttaði ég mig á því ef ekkert myndi gerast nema ég leyfði því að gerast fyrir framan vinkonu mína.

Um miðjan júlí vann ég í móttökunni þegar Lára gekk inn á gistiheimilið með þrjá svarthærða útlendinga í eftirdragi, þeir voru á aldur við okkur, franskir, hver öðrum fallegri. Hún dúaði augabrúnunum, glotti, sneri sér síðan að þeim, kynnti mig á ensku, við innrituðum þá, þeir spurðu hvort eitthvað væri um að vera og Lára sagði að um kvöldið ætluðum við að kveikja varðeld niðri við vatnið, þeir væru velkomnir með.

Varðeld? endurtók ég á íslensku. Litli klámhundurinn þinn, sagði ég, og Lára hló, þetta var það sem við kölluðum hvor aðra þegar við blætisvæddum Ísland fyrir túristum

Voff, sagði hún, og vísaði Frökkunum leiðina að herbergjunum.

Hraunið var brotið og meinfýsið og þrengdi að okkur þegar við þræddum stíginn niður að vatninu. Frakkarnir þrír stoppuðu í sporunum, hendur meðfram síðum, í uppgjöf og andakt andspænis kynngi þessa staðar, og nú laukst hún aftur upp fyrir mér af fullum krafti, annarleg fegurðin. Á síðastliðnum mánuði hafði ég orðið ónæm fyrir henni, líkt og ég stæði of nálægt til að sjá hana.

Reyndar, segi ég hjónabandsráðgjafanum, er þetta annað vandamál hjá mér, ég kem mér fyrir of nálægt fegurðinni og sé hana ekki fyrr en einhver eða eitthvað neyðir mig til þess að skipta um sjónarhorn. Þannig hefur það alltaf verið gagnvart Hjálmtý. Við tíndum í bálköst og tendruðum, við opnuðum bjóra, og ekki leið á löngu þar til frændsystkini Láru birtust, glöð og hávær, í einni halarófu, og Hjálmtýr með gítarinn á bakinu. Hann kastaði á okkur kveðju en kom sér fyrir hinum megin við bálköstinn, hélt sig í öruggri fjarlægð framan af kvöldinu, þar til einn af Frökkunum tók að sýna mér áhuga, og með áhuga meina ég að Frakkinn axlaði mig í stríðni og ég axlaði hann á móti, á sama augnabliki leit ég ósjálfrátt á Hjálmtý, sem fylgdist sviplaus með okkur. Hann stóð upp, settist hinum megin við mig og rétti mér orðlaust gítarinn.

Vilt þú ekki? spurði ég, og Hjálmtýr hristi höfuðið og brosti á meðan hann rannsakaði andlitið á mér úr þessari nálægð.

Mig langar að heyra þig, sagði hann.

Við horfðumst í augu og eitthvað – breyttist.

Spila þú á gítarinn og ég syng, sagði ég.

Við tókum lag og síðan annað lag. Við drukkum ótæpilega og hlógum þegar við gleymdum textanum; ég greip um öxlina á honum þegar mér datt þriðja lagið í hug, Lára sagði Frökkunum að ég væri tónlistarkona, þeir báðu mig um að syngja frumsamið lag og ég tók gítarinn af Hjálmtý, spilaði eitt af elstu lögunum mínum. Á einhverjum tímapunkti hef ég lokað augunum, ég hef aldrei getað spilað án þess að loka augunum. Þegar ég opnaði þau að laginu loknu leituðu þau aftur sjálfkrafa að Hjálmtý, og aftur horfði hann sviplaus á mig.

Hjálmtýr, segi ég hjónabandsráðgjafanum, leikur nánast allar tilfinningar sínar. Hann gerir það vel, hann er góður leikari. Af og til ýkir hann of mikið og verður yfirborðskenndur og þá strýk ég honum um bakið, þetta eru ósjálfráð viðbrögð, örlítið eins og ég skammist mín fyrir hann. En þegar hann verður raunverulega hrærður þá þurrkast öll svipbrigði af andliti hans. Hann var sviplaus þegar börnin okkar fæddust, þegar pabbi hans dó, og þarna sá ég þetta sama svipleysi í fyrsta skipti.

Ég man ekki hvað við töluðum um þetta kvöld. Ég man bara að allt í einu hallaði hann sér nær mér:

Ég veit að ég er ekki góður, sagði hann, með hnén í olnbogabótunum og ég vissi ekki hvort þetta væri uppgerðarhógværð sem ég átti að andmæla.

Er það ekki allt í lagi? spurði ég. Þarf maður að vera góður dansari til að dansa?

Hjálmtýr brosti niður fyrir sig, kinkaði kolli.

Auk þess, sagði ég. Ætlarðu ekki að verða leikari?

Í sömu andrá sá ég Láru hverfa á bak við næsta hól með einum Frakkanum. Hjálmtýr fylgdist með mér, hann sá að ég sá þau, ég mætti augum hans aftur og hann lagði litla fingurinn á sér yfir litla fingurinn á mér.

Hvernig – byrjaði ég, hikaði. Hvernig króa ég þig af?

Ég er búinn að velta því sama fyrir mér vikum saman, sagði Hjálmtýr.

Við laumuðumst burt í sitthvoru lagi. Ég fann Hjálmtý fyrir ofan hraunið og við gengum upp að gistiheimilinu. Stöku fugl söng í nóttinni, ég læddist á bak við mannlausa móttökuna og sótti lykil að lausu herbergi, herbergi númer 12, við hlupum upp teppalagðar tröppurnar, lokuðum og læstum að okkur og við kysstumst eins og ekkert væri eðlilegra, þrátt fyrir að við mættum það alls ekki – ég mátti það allavega alls ekki – og Lára hafði fullkomlega rangt fyrir sér, Hjálmtýr var góður að kyssa, alls ekki of mikil tunga, við færðum okkur í rúmið, ég var nítján og hann tuttugu og eins árs, við vorum ekki með smokk og við vorum vitlaus, og enn í dag hugsa ég um þetta fyrsta skipti, þröskuldinn þegar hann kom sér fyrir upp við mig og þrýsti sér inn, ég hafði sofið hjá þremur strákum á þessum tímapunkti en líkami minn hafði aldrei rænt mig vitinu áður, og þarna, í þessu hótelherbergi fékk ég fullnægingu í fyrsta skipti í kynlífi rétt eftir að Hjálmtýr fékk það í annað skiptið inn í mig.

Ég skipti ekki einu sinni á rúminu, segi ég hjónabandsráðgjafanum. Ég bjó bara um það aftur, skilaði lyklinum á sinn stað, kyssti Hjálmtý þegar sólin var risin, læddist heim í íbúðina þar sem við Lára bjuggum, og mætti aftur á morgunverðarvakt þremur klukkustundum síðar. Allt var laust inni í mér, stutt í hláturinn og stutt í eftirsjána, og alla vaktina sveiflaðist ég þar á milli. Við höfðum sofið saman alltof fljótt, áður en ég hafði náð að mynda mér skoðun á Hjálmtý, ég laðaðist að honum en ég var líka óviss með hann, brothætt sjálfsöryggið. Lára var á kvöldvakt, hún mætti rétt fyrir þrjú og við fórum yfir staðreyndir. Lára hafði sofið hjá Frakkanum. Hann hafði verið herfilegur í rúminu, sagði hún. Hún hafði gist í herberginu hans og hafði ekki hugmynd um að ég sjálf hefði horfið.

En þú? sagði Lára og beit í epli. Gerðist eitthvað skemmtilegt hjá þér?

Ég faldi neðri hlutann af andlitinu undir hálsmálinu.

Lára galopnaði augun og hallaði sér nær.

Ég svaf hjá Hjálmtý, hvíslaði ég.

Lára togaði kinnarnar á sér niður og hallaði höfðinu aftur.

Ég lít af þér, sagði hún, í smástund.

Ég á mér enga afsökun, sagði ég.

Þú ert ekki skotin í honum, er það? spurði Lára.

Örlítið, viðurkenndi ég. Ekki mikið.

Anna Salvör, sagði Lára og benti ávítandi á mig. Ekki byrja með honum.

Ég ætla ekki að byrja með honum, sagði ég.

Þú ert stærri en hann, sagði Lára.

Ég veit, sagði ég.

Þessi orð myndu ganga aftur í höfðinu á mér, segi ég við hjónabandsráðgjafann, í mörg ár, draugur sem neitaði að fara, í hvert skipti sem Hjálmtýr varð of lítill fyrir mig.

Hjálmtýr kom við eftir vinnu degi síðar og spurði hvort ég vildi koma heim til hans. Ég sagði já, umhugsunarlaust. Við sátum á rúminu hans og spiluðum. Skyndilega fannst mér hann fallegur þegar hann náði ekki að ljúka við nóturnar. Við sváfum saman og töluðum og hlógum þar til við sváfum saman aftur. Upp frá þessu sótti hann mig á fjórhjólinu annan hvern dag og nú sá ég Mývatn í gegnum uppáhaldsstaðina hans; við stálumst inn í bláhvítt lónið eftir lokun og létum okkur fljóta. Við gengum upp á ljósgráan, gríðarstóran eldfjallagíg og stóðum á eyðilegri brúninni.

Lára gerði enga tilraun til að fela skoðun sína á málinu. Hún sagði að ég væri með betri smekk en þetta, að ég gæti gert svo miklu betur en þetta, í hvert skipti sem Hjálmtýr opnaði munninn þá leit Lára í hina áttina, hún þoldi ekki að hlusta á hann, að sitja undir þessu, þetta fór auðvitað ekki framhjá neinum og allra síst Hjálmtý, sem varð hikandi og óöruggur og hljóðlátur í kringum hana. Mér sárnaði að vinkona mín gæti ekki þóst örlítið mín vegna, að hún gæti ekki gefið honum annan séns, reynt að sjá hvað ég sá. Sem var kaldhæðnislegt í ljósi þess að þegar ég var ein með Hjálmtý þá varð ég eins konar framlenging af Láru, ég var sífellt að testa hann, endurvinna frasana hennar, ég stríddi honum fyrir að vera miðlungshæfileikaríkur ungur hvítur karlmaður; ég vildi að hann hrútskýrði eitthvað fyrir mér bara svo að ég gæti hankað hann fyrir það. Þegar hann alhæfði um eitthvað sem hann vissi ekki nóg um þá hló ég, sagði Uss, og setti allan lófann yfir andlitið á honum, og hann glefsaði í höndina á mér.

Samt hefur þessi eiginleiki, skoðanagleði, alhæfingar, fólk sem er nógu fíflgjarnt til að láta gamminn geisa, þessi eiginleiki hefur alltaf heillað mig; Lára var ekkert skárri en Hjálmtýr að þessu leyti, hún alhæfði villt og galið um hluti sem hún hafði ekki hundsvit á, og smám saman tók pirringurinn að seytla inn á önnur svið í vinskap okkar. Við vorum báðar latar og sóðalegar og Lára hafði einstakt lag á því að kenna mér um drasl sem við bárum báðar ábyrgð á. Þetta var verst á morgnana þegar við áttum erfitt með að stjórna skapi okkar. Við tókum að forðast hvor aðra í litlu íbúðinni. Ef Lára vaknaði á undan mér, beið ég inni í herberginu mínu þar til hún var farin – og öfugt. Lára hefur aldrei getað búið með öðru fólki, ekki til langs tíma, allt sambýlisfólk fer á endanum í taugarnar á henni, og þar sem þetta varð síðar meir mynstur hjá henni hefur það alltaf verið auðvelt fyrir mig að segja að vandamálið hafi legið hjá henni, ekki mér, þegar raunin er auðvitað flóknari.

Eitt kvöldið vorum við Hjálmtýr að ræða um bestu pítsuna í Reykjavík, sem var að mínu mati Eldsmiðjan á Bragagötu, þetta var áður en staðurinn skipti um eigendur, en að hans mati Devitos fyrir ofan Hlemm, sem ég hafði ekki prófað.

Við skulum fara þangað þegar við komum í bæinn, sagði hann.

Hann hlýtur að hafa séð eitthvað snúast í andlitinu á mér.

Ekki? sagði hann og brosti.

Eigum við ekki bara að sjá til? sagði ég og vonaði að þetta tjáði undirliggjandi skilaboð.

Ertu að segja að þú viljir ekki byrja með mér? sagði Hjálmtýr og lyfti augabrúnunum í uppgerðarmóðgun. En síðan kyngdi hann, og þetta kom upp um raunverulegt óöryggið undir niðri.

Hjálmtýr ýjaði að því að við myndum byrja saman, sagði ég við Láru á morgunverðarvaktinni daginn eftir.

Surprise, surprise, sagði Lára þurrlega og raðaði skinku á bakka á meðan ég skar gúrku í sneiðar.

Ég sagði nei, sagði ég, og hugsaði síðan með mér að ég vissi í rauninni ekki af hverju ég hefði neitað.

Þú ert svo mikið að fara að byrja með honum, sagði Lára.

Ég svaraði þessu ekki og þögnin ískraði á milli okkar.

Ég held að við séum ekkert að fara í neitt ferðalag, sagði Lára.

Auðvitað förum við, hnussaði ég, skyndilega pirruð, en við fórum aldrei í neitt ferðalag. Þetta var í síðasta skipti sem við minntumst á það.

Um miðjan ágúst snerum við heim frá Mývatni, segi ég við hjónabandsráðgjafann, og við Lára töluðum ekki saman í margar vikur. Við þurftum báðar hvíld frá hvor annarri, en ég hélt áfram að hitta Hjálmtý í Reykjavík, ég hitti vini hans og hann hitti hinar vinkonur mínar, en hann bað mig aldrei um að byrja með sér, hann nálgaðist mig gætilega, hægt, eins og hann skynjaði efann sem Lára hafði sáð í mig, að ég væri stærri en hann, hæfileikaríkari en hann, að hann ætti ekki að klófesta mig. Þegar ég kynnti hann sem vin minn sá ég samt að hann varð hljóðlátur, kannski örlítið sár, og ég fékk samviskubit en samt ekki nóg til þess að skipta um skoðun.

Þetta breyttist um leið og ég sá hann á sviði. Hann fór með klukkustundarlangan einleik sem vinur hans hafði skrifað, og ég gleymdi að ég væri að horfa á Hjálmtý, á strák sem ég var að sofa hjá. Hann varð að hlutverkinu, opnaði það, upp á gátt, sýningunni lauk og allir stóðu upp og klöppuðu lengi lengi og Hjálmtýr birtist mér í nýrri mynd, baðaður nýju ljósi, ég sá hann út frá augum allra hinna í salnum, sá fegurð hans, persónutöfra, hæfileika.

Hæfileikar, dæsi ég. Ég hef aldrei getað staðist hæfileika. Og svipurinn á Hjálmtý eftir þessa sýningu, viðkvæmur feginleikinn að sjá einlæga aðdáun mína, ég faðmaði hann og kyssti fyrir framan alla, eitthvað sem ég hafði aldrei gert áður, og í dag skammast ég mín auðvitað fyrir þessa hegðun, fyrir að senda honum þessi skýru skilaboð, að virði hans og hæfileikar væru eitt og það sama, og ég vildi að ég gæti sagst hafa þroskast, að ég hafi náð að forgangsraða gildum mínum betur, en sannleikurinn er auðvitað sá að ég hef aldrei náð að dulbúa þessar tilfinningar. Ég verð aldrei jafn ástfangin af eiginmanni mínum og þegar hann stígur niður af sviði eftir að hafa horfið saumlaust inn í eitthvað hlutverk, þegar ég fæ að horfa á hann sem áhorfandi meðal þúsunda annarra. Þetta hefur verið nauðsynleg líflína í sambandinu. Án hennar verð ég fullkomlega blind á Hjálmtý, hann verður eins og útlimur á mér og ég sé hann ekki lengur, tek ekki eftir neinu nema því sem hann gerir vitlaust –

Af því að útlimur á ekki að gera neitt vitlaust, segi ég. Útlimur hagar sér eins og útlimur.

Semsagt, segi ég, þú getur tekið parið úr Mývatni en þú tekur ekki Mývatn úr parinu. Eitthvað í þá áttina. Sjónarhornið er enn jafn viðkvæmt, álit mitt á eiginmanni mínum jafn síbreytilegt, lifandi, skjálfandi, og stundum þarf ekkert nema augnaráð frá Láru í einhverju matarboðinu; hún horfir á mig yfir borðstofuborð þar sem ég sit við hliðina á Hjálmtý, hann er fyrirferðarmikill, að segja sögu og að hlæja hátt, og þá gefur hún mér þetta gamla augnaráð, eins og til að segja: Þetta er það sem þú valdir, að ég geti gert betur, að þetta sé ekki maðurinn fyrir mig, hún neyðir mig til þess að horfa á Hjálmtý eins og hún sér hann, hún er að ögra mér, hún vill að ég sprengi allt utan af mér, eins og hún sjálf gerir svo auðveldlega; í gegnum árin hefur hún hoppað úr einu sambandi í annað, eitthvað sem ég öfunda hana af og vorkenni henni fyrir, að geta ekki skuldbundið sig og að geta svona auðveldlega rifið sig úr aðstæðum sem hún vill ekki vera í lengur.

Hjónabandsráðgjafinn skáskýtur augum á armbandsúrið sitt. Já, segi ég og ég finn að ég er að nálgast einhvern sannleika, eitthvað sem ég hef aldrei almennilega náð utan um áður. Svona, segi ég, var grunnurinn lagður að sambandinu okkar Hjálmtýs; spurningin var alltaf hvort ég vildi vera í því eða ekki, hvort ég gæti sætt mig við það eða ekki, hvort Hjálmtýr væri of lítill fyrir mig eða ég of stór fyrir hann, og velgengni okkar hefur alltaf undirstrikað þennan halla. Hann er stór en ég er stærri. Þess vegna kom það mér fullkomlega í opna skjöldu þegar Hjálmtýr sagði eitt kvöldið, eftir einhverja frumsýninguna, þegar við sátum í sófanum heima og ég strauk lokk frá enni hans og dáðist að honum, að hann væri ekki alveg nógu hamingjusamur, að stundum léti ég honum líða svolítið eins og hann væri ekki nóg, og kannski væri kominn tími til þess tala við hjónabandsráðgjafa.